Έπειτα από την παταγώδη κατάρρευση των τριών καταχρηστικών αγωγών SLAPPs κατά του Παρατηρητήριου Ποιότητας Περιβάλλοντος Σύρου και δύο μελών του από τον όμιλο ΟΝΕΧ, με το ποσό που απαιτούνταν ως αποζημίωση να φτάνει τα 3 εκατομμύρια ευρώ, το μεγαλύτερο μέχρι σήμερα σε ανάλογες αγωγές που έχουν κατατεθεί, η «Εφ.Συν.» ανιχνεύει το τοπίο των αγωγών eco-SLAPPs στην Ελλάδα.
Οι eco-SLAPPs είναι μια διακριτή κατηγορία καταχρηστικών αγωγών (SLAPPs), οι οποίες βάζουν στο στόχαστρο πολίτες, ομάδες, συλλογικότητες και δημοσιογράφους που υπερασπίζονται το περιβάλλον και τον δημόσιο χώρο, με σκοπό να τους εκφοβίσουν, να τους αποδυναμώσουν και τελικά να τους φιμώσουν.
Οι δύο μελέτες
Για την περίπτωση της Ελλάδας δεν υπήρχαν έρευνες που να εστιάζουν αποκλειστικά στις SLAPPs αγωγές που έχουν στον πυρήνα τους το περιβάλλον ή παρεμφερή ζητήματα. Ωστόσο, μια σημαντική μερίδα των υποθέσεων που μελετήθηκαν στην έρευνα της Ελληνικής Ενωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕλΕΔΑ) «Χαρτογραφώντας το τοπίο των SLAPPs στην Ελλάδα» (Ιάσονας Γουσέτης, διεξαγωγή συνεντεύξεων: Μαρινίκη Αλεβιζοπούλου, Αυγουστίνος Ζενάκος, Μάρτιος/Απρίλιος 2025) είχαν στον πυρήνα τους την επιβάρυνση του περιβάλλοντος, συχνά με παραβίαση της νομοθεσίας. Πιο συγκεκριμένα, 5 από τις 14 υποθέσεις που εξετάστηκαν στην εν λόγω έρευνα εμφάνιζαν χαρακτηριστικά eco-SLAPPs. Ακολούθησε δεύτερη, πρόσφατη έρευνα της ΕλΕΔΑ με τίτλο «Eco-SLAPPs: Νομικός εκφοβισμός και τοπική περιβαλλοντική δράση στην Ελλάδα» (Ιάσονας Γουσέτης, Κατερίνα Νούμτα, εκδ. Ιδρυμα Χάινριχ Μπελ, Γραφείο Θεσσαλονίκης, Οκτώβριος 2025), όπου εξετάστηκαν 10 υποθέσεις.
Πολυεθνικές
Από 10 υποθέσεις eco-SLAPPs (7 της πρόσφατης και 3 της προηγούμενης έρευνας της ΕλΕΔΑ) οι 9 κινήθηκαν είτε από πολυεθνικούς ομίλους και εταιρείες είτε από ισχυρούς επιχειρηματίες. Οσον αφορά τα θύματα-στόχους των eco-SLAPPs, σε 4 περιπτώσεις στοχοποιήθηκαν πολίτες ή πρωτοβουλίες πολιτών χωρίς νομική προσωπικότητα («Επιτροπή Αγώνα Πολιτών Βόλου κατά της καύσης σκουπιδιών», κάτοικος του Μεγάλου Πάπιγκου, κίνηση πολιτών «ΟΜΠΡΕΛΑ, Δίκτυο για την προάσπιση του δημόσιου χώρου», κάτοικοι της Τήνου), σε 3 περιπτώσεις δημοσιογράφοι ή και τα μέσα στα οποία εργάζονταν (Θ. Χονδρόγιαννος, Στ. Πουλημένη, Τ. Σαραντής), σε 2 περιπτώσεις σωματεία («Παρατηρητήριο Ποιότητας Περιβάλλοντος Σύρου», «SAVE IOS») και σε μία περίπτωση στοχοποιήθηκε πολιτικό πρόσωπο (δημοτικός σύμβουλος του Βόλου).
Ανισορροπία
Γίνεται, λοιπόν, αντιληπτό ότι ανάμεσα στους ενάγοντες και τους εναγόμενους υπάρχει εξαιρετικά μεγάλη ανισορροπία δυνάμεων, ιδίως όσον αφορά την οικονομική ισχύ. Τούτο προκύπτει από τις ιδιότητες των εναγόντων, που στη συντριπτική πλειονότητά τους είναι ισχυρά οικονομικά πρόσωπα (όμιλοι, εταιρείες, επιχειρηματίες), και την ταυτότητα των θυμάτων-στόχων, που στη μεγάλη πλειονότητά τους είναι πολίτες, άτυπες ή αναγνωρισμένες ενώσεις πολιτών, δημοσιογράφοι ή μικρά δημοσιογραφικά μέσα και τοπικά πολιτικά πρόσωπα.
Τα δε ποσά που αξιώνουν οι αγωγές αποζημίωσης είναι συνήθως δυσθεώρητα. Στις υποθέσεις που εξετάζονται στην έρευνα για τις eco-SLAPPs ποικίλλουν από 80.000 ευρώ («Ανταποδοτική Ανακύκλωση» κατά δημοσιογράφου και μέσου) έως και 3 εκατομμύρια (υπόθεση της Σύρου). Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος των αξιούμενων αποζημιώσεων, το άθροισμά τους -μόνο για τις 10 υποθέσεις που μελετήθηκαν- αγγίζει τα 5 εκατομμύρια ευρώ, ενώ σε δύο περιπτώσεις απαιτείται επιπλέον απειλή χρηματικής ποινής της τάξης των 1.000 ευρώ για κάθε αναφορά στο πρόσωπο του ενάγοντος. Αν μάλιστα προστεθούν και τρεις επιπλέον περιπτώσεις που δεν περιλαμβάνονται στις υποθέσεις που αναφέρει στις εκθέσεις της η ΕλΕΔΑ, τότε οι αιτούμενες αποζημιώσεις πλησιάζουν τα 6,5 εκατομμύρια ευρώ.
Συχνή δικαίωση
Παρουσιάζοντας μια μικρή απόκλιση σε σχέση με τις αγωγές SLAPPs γενικότερα, στις eco-SLAPPs η δικαίωση των εναγομένων είναι αρκετά πιο συχνή σε σχέση με την καταδίκη τους. Από τις 10 υποθέσεις που εξετάστηκαν, αποφάσεις είχαν εκδοθεί σε σχέση με τις 7 από αυτές. Σε 5 από τις 7 περιπτώσεις οι αγωγές και οι μηνύσεις των εναγόντων έχουν απορριφθεί, έστω και στον πρώτο βαθμό (υποθέσεις του Βόλου, της «Ανταποδοτικής Ανακύκλωσης», της Σύρου, της Ιου και της «WRE HELLAS»). Σε μία περίπτωση η αγωγή έγινε εν μέρει δεκτή («Hellas Gold» κατά δημοσιογράφου) και σε ακόμα μία περίπτωση η εταιρεία δικαιώθηκε στον πρώτο βαθμό (υπόθεση της Τήνου).
Επιβεβαιώνεται και εδώ (σε σχέση με τις υπόλοιπες αγωγές SLAPPs) ότι στις περιπτώσεις που οι αγωγές γίνονται δεκτές (εν μέρει ή εν όλω), τα ποσά που επιδικάζονται σε αποζημιώσεις από τα ελληνικά δικαστήρια είναι υποπολλαπλάσια από αυτά που αξιώνουν οι ενάγοντες. Ενδεικτικά, στην υπόθεση της Σταυρούλας Πουλημένη επιδικάστηκε αποζημίωση 3.000 ευρώ, ενώ η αρχική αξίωση ανερχόταν στις 100.000 ευρώ.
Τέλος, όπως σημειώνεται στην έκθεση, η εμπειρία των ατόμων που στοχοποιήθηκαν μέσω SLAPPs αγωγών καταδεικνύει ότι, απέναντι στον φόβο και την απομόνωση, η αλληλεγγύη αποτέλεσε καταλυτικό παράγοντα ενδυνάμωσης και αντοχής.
Οι 13 υποθέσεις που απασχόλησαν την ελληνική Δικαιοσύνη
1. «ONEX Shipyards» κατά του Παρατηρητηρίου Ποιότητας Περιβάλλοντος Σύρου
Αγωγή κατά του Παρατηρητηρίου για συκοφαντική δυσφήμιση, διαφυγόντα κέρδη και ηθική βλάβη και στη συνέχεια κατά δύο μελών του που έδωσαν ραδιοφωνικές συνεντεύξεις για να μιλήσουν για την αγωγή από δύο εταιρείες του ομίλου ΟΝΕΧ συνολικού ύψους 3 εκατομμυρίων ευρώ. Απόρριψη των αγωγών πρωτόδικα και στο Εφετείο. («Στα “τάρταρα” τρεις αγωγές SLAPP των 3.000.000 ευρώ» «Εφ.Συν.», 8/4/26).
2. «ΑΓΕΤ ΗΡΑΚΛΗΣ» εναντίον της «Επιτροπής Αγώνα Πολιτών Βόλου κατά της καύσης σκουπιδιών»
Μήνυση κατά τριών μελών της Επιτροπής για συμμετοχή ενάντια στην εκφόρτωση σκουπιδιών από πλοίο, καθώς και SLAPP, απαιτώντας 1.000 ευρώ για κάθε αναφορά στο όνομά της. Αθώωση και απόρριψη της αγωγής, ενώ εκκρεμεί έφεση. Εν τω μεταξύ, το ΣτΕ έκανε εν μέρει δεκτή προσφυγή περιβαλλοντικών φορέων και απαγόρευσε τη θαλάσσια μεταφορά σκουπιδιών. Εκτοτε η μεταφορά γίνεται οδικώς προς το εργοστάσιο.
3. «ΔΕΥΑΜΒ» κατά δημοτικού συμβούλου για την ποιότητα του νερού στον Βόλο
Τέσσερις αγωγές ύψους 100.000 ευρώ για ηθική βλάβη κατά του δημοτικού συμβούλου Στέλιου Λημνιού, μέλους της «Περιβαλλοντικής Πρωτοβουλίας Μαγνησίας», για δηλώσεις του που αφορούσαν εντοπισμό εξασθενούς χρωμίου και υδράργυρου σε γεωτρήσεις υδροδότησης. Η πρώτη έχει απορριφθεί σε πρώτο και δεύτερο βαθμό και η ΔΕΥΑΜΒ την πήγε στον Αρειο Πάγο. Η 2η και η 3η έχουν απορριφθεί σε πρώτο βαθμό και βρίσκονται στο Εφετείο. Επιπλέον, ο Στ. Λημνιός βρίσκεται αντιμέτωπος με αγωγή από τον Αχιλλέα Μπέο με καταδίκη του σε πρώτο βαθμό σε 5.000 ευρώ επειδή είπε δημόσια ότι «υπάρχει εγκληματική οργάνωση στους κόλπους της δημοτικής αρχής». Κι ακόμη, έχει δεχτεί αρκετές μηνύσεις από ομάδες συνεργατών του Αχιλλέα Μπέου.
4. «Ανταποδοτική Ανακύκλωση» κατά δημοσιογράφου και Μέσου
Αγωγή 80.000 ευρώ για αποκατάσταση της ηθικής βλάβης, εξαιτίας της συκοφαντικής δυσφήμησης που φέρεται ότι υπέστη, κατά του δημοσιογράφου Θοδωρή Χονδρόγιαννου και των Reporters United για ρεπορτάζ που αποκάλυπτε τις προβληματικές επιδόσεις της εταιρείας στην ανακύκλωση συσκευασιών. Η αγωγή απορρίφθηκε πλήρως σε πρώτο βαθμό και η εταιρεία δεν προχώρησε σε έφεση.
5. «ΜΑΡΙΝΕΣ Ρόδου» κατά μέλους της κίνησης πολιτών «ΟΜΠΡΕΛΑ, Δίκτυο για την προάσπιση του δημόσιου χώρου»
Αγωγή κατά κατοίκου της Ρόδου αρχικά 700.000 ευρώ, που στη συνέχεια περιορίστηκε στις 300.000, για την αποκατάσταση της ηθικής της βλάβης εξαιτίας της συκοφαντικής δυσφήμησης που φέρεται ότι υπέστη από ανάρτηση σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης και δηλώσεις σε τοπικά μέσα. Η αγωγή απορρίφθηκε, ενώ δεν ασκήθηκε έφεση.
6. Εφοπλιστής κατά κατοίκου του Μεγάλου Πάπιγκου
Αγωγή 150.000 ευρώ από τον εφοπλιστή Αντώνη Λαιμό κατά κατοίκου για αποκατάσταση της ηθικής βλάβης εξαιτίας της συκοφαντικής δυσφήμησης που φέρεται ότι υπέστη, έπειτα από ερώτηση που έθεσε η ίδια τον Μάρτιο του 2024, μέσω επιστολής, προς τις αρμόδιες υπηρεσίες για το αν υφίστανται παράνομες επεμβάσεις που σχετίζονταν με οικοδομικές εργασίες ιδιοκτησίας του εφοπλιστή εντός της Ζώνης του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου.
7. Επιχειρηματίας κατά του «Save Ios»
Αγωγή 240.000 ευρώ κατά του σωματείου και μέλους του Δ.Σ. για την αποκατάσταση της ηθικής του βλάβης εξαιτίας της φερόμενης προσβολής της προσωπικότητάς του. Η αγωγή απορρίφθηκε, αλλά το σωματείο αντιμετωπίζει επιπλέον SLAPPs από τον επιχειρηματία και εταιρείες που σχετίζονται μαζί του.
8. Στέλεχος της «Hellas Gold» κατά δημοσιογράφου και Μέσου
Αγωγή 100.000 ευρώ ως αποκατάσταση ηθικής βλάβης για παράνομη επεξεργασία προσωπικών δεδομένων κατά της δημοσιογράφου Σταυρούλας Πουλημένη και του Alterthess για ρεπορτάζ που παρουσίαζε την καταδίκη του ίδιου και ενός ακόμη στελέχους της εταιρείας για ρύπανση του νερού στη βόρεια Χαλκιδική. Το δικαστήριο την έκανε εν μέρει δεκτή επιδικάζοντας αποζημίωση 3.000 ευρώ, ενώ η έφεση των εναγομένων απορρίφθηκε.
9. «WRE ΕΛΛΑΣ» κατά δημοσιογράφου και Μέσου
Αγωγή 225.000 ευρώ για την αποκατάσταση ηθικής βλάβης από δήθεν δημοσίευση ψευδών, συκοφαντικών και προσβλητικών για την εταιρεία ισχυρισμών και 1.000 ευρώ για κάθε επιπλέον αναφορά σε αυτήν κατά του δημοσιογράφου Τάσου Σαραντή και της «Εφημερίδας των Συντακτών» για ρεπορτάζ με τίτλο «Οι ανεμογεννήτριες “γεννούν” βιομηχανία διώξεων».Η αγωγή κρίθηκε ως απαράδεκτη και απορρίφθηκε.
10. «Ενεργειακή Κυκλάδων» κατά κατοίκων της Τήνου
Αγωγές 300.000 ευρώ εναντίον 100 κατοίκων και αιρετών του νησιού που αντιστέκονταν στην εγκατάσταση ανεμογεννητριών της εταιρείας, αλλά και μηνύσεις από την εταιρεία και αυτεπάγγελτα. Δικαίωση της εταιρείας σε πρώτο βαθμό, με την καταβολή του ποσού των 5.000 ευρώ.
11. «PRO ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ» κατά κατοίκων της Παύλιανης
Αγωγή 142.000 ευρώ κατά 10 κατοίκων του χωριού Παύλιανη που αντιδρούσαν στην κατασκευή μικρού υδροηλεκτρικού στο ρέμα Παύλιανη για οικονομική και ηθική βλάβη για το φερόμενο σε βάρος της έγκλημα της απάτης ενώπιον δικαστηρίου με την κατάθεση ψευδών ισχυρισμών. Η υπόθεση εκκρεμεί.
12. «Ηλίας Μαροσούλης ΙΚΕ» κατά του Συλλόγου «Επιμένουμε Πεδίο του Αρεως»
Αγωγή 115.500 ευρώ από την εταιρεία μισθώτρια του κέντρου ΑΛΣΟΣ και του κυλικείου «Γαρδένια» εντός του Πεδίου του Αρεως υποστηρίζοντας ότι οι αναφορές του συλλόγου προς τη Διοίκηση, με τις οποίες ζητούσε την εφαρμογή απόφασης του ΣτΕ για το Πεδίον του Αρεως, έθιγαν το επαγγελματικό της κύρος και της προκαλούσαν ηθική και οικονομική ζημία. Απορρίφθηκε ως απαράδεκτη.
13. «Notion-Ανάπτυξη Ακινήτων Α.Ε.» κατά κατοίκων της Λευκάδας
Αγωγές 300.000 σε δύο κατοίκους της Λευκάδας, ως υπεύθυνες για την καθυστέρηση της εκμετάλλευσης της περιοχής, και 50.000 ευρώ για κάθε φορά που θα αναφέρουν δημόσια το όνομα της εταιρείας, επειδή οι εναγόμενες αντέδρασαν μεταξύ εκατοντάδων άλλων στην τουριστική αξιοποίηση της παραλία του Κάστρου.
● Οι τρεις τελευταίες υποθέσεις δεν περιλαμβάνονται στις 2 εκθέσεις της ΕλΔΑ, ενώ επικαιροποιήθηκαν και κάποια στοιχεία σε σχέση με την εξέλιξη και τα αιτούμενα ποσά των προαναφερόμενων υποθέσεων.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου