 |
| Διαδήλωση έξω από τη Σύνοδο του ΟΗΕ για το κλίμα COP30 |
Η λύση δεν θα έρθει από τις συνόδους του ΟΗΕ, αλλά από τους αγώνες μας, υποστηρίζει ο Γιώργος Ράγκος.
Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας πανηγυρίζει για τις συμφωνίες που υπογράφηκαν μεταξύ Ελλάδας και ΗΠΑ στο πλαίσιο της Συνόδου Διατλαντικής Ενεργειακής Συνεργασίας (P-TEC), τον Νοέμβριο στην Αθήνα. Μαζί και με τις συμφωνίες της «Συμμαχία 3+1», ανάμεσα σε Ελλάδα, Κύπρο, Ισραήλ και ΗΠΑ, παρουσιάζονται από την κυβέρνηση ως «ενεργειακή ασφάλεια», «ανάπτυξη και νέες καλοπληρωμένες θέσεις εργασίας», «μείωση του ενεργειακού κόστους», «ψήφος εμπιστοσύνης» των ΗΠΑ προς την Ελλάδα με ταυτόχρονη απομόνωση της Τουρκίας, ενίσχυση της περιφερειακής σταθερότητας και διαμόρφωση ενός νέου σκηνικού γεωπολιτικών ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο που συνδέεται άμεσα με τους στρατηγικούς σχεδιασμούς των ΗΠΑ και το νέο ενεργειακό «δόγμα Τραμπ» στο οποίο η Ελλάδα αναδεικνύεται σε βασικό ενεργειακό και στρατηγικό κόμβο .[1]
Συμφωνίες πέρα για πέρα καταστροφικές
Θα μεγαλώσουν τα κέρδη των εταιριών ορυκτών καυσίμων, θα καταστρέψουν το θαλάσσιο οικοσύστημα σε μία περίοδο που η κλιματική κρίση, εξαιτίας της χρήσης ορυκτών καυσίμων, απειλεί την ίδια την ύπαρξη της ζωής στον πλανήτη. Επιπλέον, η Ελλάδα, ως τόπος εξορύξεων και διακομιστικού κέντρου, «χώνεται» όλο και πιο βαθιά σε όλους τους αντιδραστικούς ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς, από την Μεσόγειο μέχρι την Ουκρανία. Η «Συμμαχία 3+1» και η παρουσία της Energean, μιας εταιρείας που συνεργάζεται στενά με το Ισραήλ σε εξορύξεις κοιτασμάτων στα κατεχόμενα παλαιστινιακά ύδατα, «συνδέει» αυτές τις συμφωνίες (και) με τη γενοκτονία στη Γάζα.
Η πρώτη συμφωνία αφορά την είσοδο της αμερικάνικης ExxonMobil στο «οικόπεδο 2» του Ιονίου, σε συνεργασία με την κοινοπραξία της Energean με την Hellenic Energy, κατέχοντας το 60% του μεριδίου. Το «οικόπεδο 2» βρίσκεται 30 χιλιόμετρα (km) δυτικά της Κέρκυρας, στα όρια της ΑΟΖ Ελλάδας-Ιταλίας και αποτελεί «στρατηγική περιοχή» για την έρευνα υδρογονανθράκων, καθώς εκτιμάται ότι «φιλοξενεί» μέχρι και 200 δις κυβικά μέτρα (cbm) φυσικού αερίου (ΦΑ).
Η δεύτερη συμφωνία αφορά τη δημιουργία ενός νέου τερματικού σταθμού υποδοχής υγροποιημένου ΦΑ (LNG), μια πλωτή μονάδα αποθήκευσης και επαναεριοποίησης LNG, στην Αλεξανδρούπολη που θα αποτελεί την «πύλη εισόδου» του λεγόμενου «κάθετου διαδρόμου» για την «τροφοδοσία», κυρίως, με αμερικάνικο LNG της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης ως την Ουκρανία.
Ένα από αυτά τα έργα είναι και η διαβόητη ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ, το «Great Sea Interconnector» (GSI), που θα μεταφέρει ηλεκτρικό ρεύμα από την Ελλάδα και την Ευρώπη προς την Κύπρο και το Ισραήλ. Η Ελλάδα επιδιώκει την επανεκκίνηση των εργασιών, που τις είχε «παγώσει» η Κύπρος και η ΕΕ, με τη συμμετοχή και αμερικάνικων funds ώστε να «μπουν στο παιχνίδι» και οι ΗΠΑ για την παροχή των απαραίτητων «γεωπολιτικών εγγυήσεων» απέναντι στην απειλή της Τουρκίας.
Όταν είχε συσταθεί, το 2019, αποσκοπούσε στην προώθηση ενός αγωγού μεταφοράς ΦΑ, τον «EastMed», μήκους 1.900 χλμ, για να μεταφέρει ΦΑ από τα κοιτάσματα του «Λεβιάθαν» στο Ισραήλ και της «Αφροδίτης» στην Κύπρο προς την Ελλάδα και την Ευρώπη. Το σχέδιο «έμεινε στα συρτάρια» όταν τρία χρόνια μετά, το 2022, οι ΗΠΑ το έκριναν ως μη βιώσιμο. Ήταν μία μεγάλη ήττα για τις ελληνικές επιδιώξεις στην περιοχή.[2]
Τώρα «ξαναμπαίνει στο τραπέζι» με μία διαφορετική μορφή: μικρότεροι διασυνδετήριοι αγωγοί, περισσότεροι τοπικοί τερματικοί σταθμοί LNG και με τις ΗΠΑ να έχουν ακόμα μεγαλύτερο ρόλο.
Πρόσφατα, Ισραήλ και Αίγυπτος συμφώνησαν να μεταφέρεται στην Αίγυπτο ποσότητες ΦΑ από το κοίτασμα του «Λεβιάθαν» με τον ρόλο της αμερικάνικης Chevron, που ελέγχει το «Λεβιάθαν», να είναι καθοριστικός. Αντίστοιχη συμφωνία έχει κάνει και η θυγατρική της Energean στο Ισραήλ. Η Energean, επιπλέον, προχωράει σε εξαγωγές ΦΑ από το Ισραήλ και προς την Κύπρο, στις εγκαταστάσεις ηλεκτροπαραγωγής του ομίλου Cyfield στο (γνωστό από την προ ετών καταστροφική έκρηξη) Μαρί της Λάρνακας, μέσω υποθαλάσσιου αγωγού. Ενώ και η Κύπρος έχει συμφωνήσει με την Αίγυπτο για την εξαγωγή ΦΑ από τα κοιτάσματα «Αφροδίτη», που ελέγχονται από τις Chevron, Shell και «Κρόνος», που ελέγχονται από τις Eni και TotalEnergies.
Το σχέδιο, και η επιδίωξη της ελληνικής κυβέρνησης σε συνεργασία με τις ΗΠΑ, είναι το ΦΑ από το Ισραήλ και τη Κύπρο να εξάγεται στην Αίγυπτο και στη συνέχεια, με τη μορφή LNG, να «ταξιδεύει», μαζί με το αμερικανικό LNG, στην Ευρώπη «μέσω της Ελλάδας» αντικαθιστώντας (και) το ρωσικό ΦΑ που έφτανε στην Ευρώπη μέσω Κασπίας Θάλασσας με τον «Turkish Stream».
Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ ήταν σαφής, δηλώνοντας ότι η Ελλάδα αποτελεί το «τέλειο σημείο εισόδου» για την υποκατάσταση κάθε κυβικού μέτρου ρωσικού ΦΑ στην Ευρώπη, με την Αλεξανδρούπολη να λειτουργεί ως ενεργειακό και στρατιωτικό «δίπολο». Τα ίδια σχέδια υπάρχουν και για το Θριάσιο Πεδίο στην Αττική με την «αναβάθμιση» του λιμανιού της Ελευσίνας, του τερματικού σταθμού LNG στη Ρεβυθούσα και τη δημιουργία ενεργειακών hubs.
Ο αντιδραστικός ανταγωνισμός με την Τουρκία
Η κυβέρνηση ΝΔ «βαθαίνει» (και) την ενεργειακή συμμαχία με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ (και) για την αναβάθμιση του ρόλου της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο στον αντιδραστικό ανταγωνισμό της με την Τουρκία. Ένας αντιδραστικός ιμπεριαλιστικός ανταγωνισμός για τα συμφέροντα των καπιταλιστών που στις παρούσες συνθήκες κινδυνεύει να μετατραπεί και σε πολεμική σύγκρουση.
Ο «κάθετος διάδρομος» είναι ανταγωνιστικός του «Turkish Stream», το GSI θα «περάσει» από «αμφισβητούμενες» περιοχές της Μεσογείου ανάμεσα σε Ελλάδα-Κύπρο-Τουρκία, η ΑΟΖ Ελλάδας- Κύπρου-Αιγύπτου έρχεται σε σύγκρουση με το «Τουρκολιβυκό Σύμφωνο». Και αυτά είναι μόνο μερικά από τα «καυτά» ζητήματα.
Περιβαλλοντική ωρολογιακή βόμβα
Αλλά τα ενεργειακά παιχνίδια στη περιοχή δεν οξύνουν «μόνο» τους «γεωπολιτικούς» ανταγωνισμούς, είναι καταστροφικά και για το περιβάλλον και για το κλίμα.
Οι ερευνητικές γεωτρήσεις, που θα ξεκινήσουν το 2026 και οι μετέπειτα πιθανές εξορύξεις θα είναι μία περιβαλλοντική ωρολογιακή βόμβα. Τα μεγάλα βάθη γεωτρήσεων και εξορύξεων (4.000 μέτρα σε μία περιοχή με βάθη νερού μέχρι 1.500 μέτρα) σε συνδυασμό με την σεισμικότητα της περιοχής είναι ένα επικίνδυνο μείγμα με μεγάλο ρίσκο «αστοχιών» και «ατυχημάτων» ικανό να καταστρέψει την βιοποικιλότητα και τα οικοσυστήματα της περιοχής για δεκαετίες.
Η κυβέρνηση της ΝΔ ισχυρίζεται πως όλα θα γίνουν με «αυστηρά περιβαλλοντικά πρωτόκολλα». Παραμύθια. H διεθνής εμπειρία από υπεράκτιες γεωτρήσεις δείχνει πως δεν υπάρχει καμία «περιβαλλοντική προστασία» μπροστά στο κέρδος των εταιριών. Η ExxonMobil, για παράδειγμα, από το 2005 μέχρι σήμερα, έχει προκαλέσει πάνω από 3.600 καταγεγραμμένες πετρελαιοκηλίδες σε όλο τον κόσμο. Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ τής είχε επιβάλλει πρόστιμο 5 δισ. δολάρια για την οικολογική καταστροφή που προκάλεσε στην Αλάσκα.
Ακόμα, όμως, και αν υπάρξει «εκμεταλλεύσιμο» ΦΑ, ούτε θα ωφεληθούν οι εργαζόμενοι ούτε θα μειωθούν οι τιμές ενέργειας, καθώς αυτές καθορίζονται από την κερδοσκοπία της αγοράς και το χρηματιστήριο ενέργειας και όχι από τη διαθεσιμότητα των φυσικών πόρων. Αλλά το σημαντικότερο είναι ότι αυτή η «αξιοποίηση» θα σημάνει μεγαλύτερη χρήση ορυκτών καυσίμων που ευθύνονται για την κλιματική κρίση που προκαλεί η υπερθέρμανση του πλανήτη.
Κάθε λεπτό ένα άτομο πεθαίνει από την κλιματική αλλαγή
Η υπερθέρμανση του πλανήτη δεν είναι μια θεωρητική απειλή του μέλλοντος, αλλά μια δραματική «παρούσα» πραγματικότητα που επιταχύνεται με ρυθμούς που ξεπερνούν και τα πιο δυσοίωνα μοντέλα των προηγούμενων δεκαετιών.
Για να έχουμε μία εικόνα, η έκδοση του 2025 του επιστημονικού περιοδικού «Lancet» με τίτλο «Countdown on Health and Climate Change»[3] αναφέρει ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη σκοτώνει ένα άτομο ανά λεπτό.
Σύμφωνα με έκθεση της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, περίπου 250 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί λόγω καταστροφών που συνδέονται με το κλίμα μόνο την τελευταία δεκαετία. Σε μια ευρύτερη πρόβλεψη του ΟΗΕ, έως και 1,2 δισ. θα μπορούσαν να εκτοπιστούν λόγω κλιματικής έως το 2050.[4]
Το 2025 ήταν το δεύτερο θερμότερο έτος που καταγράφτηκε ποτέ (μαζί με το 2023) πίσω από το 2024, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό παρατηρητήριο «Copernicus» Η περίοδος 2015-2025 αποτελεί την θερμότερη περίοδο που έχει καταγραφεί ποτέ, με τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία να αγγίζει το όριο του 1,5°C (1,37°C) πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα.[5]
Βρισκόμαστε στο όριο της «μη αντιστρέψιμης» κατάστασης. Η πρόσφατη δημοσίευση της Έκθεσης «Global Tipping Points Report 2025»[6] αναφέρει αυτά τα «σημεία χωρίς επιστροφή».
Η γεωργία και η επισιτιστική ασφάλεια βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της κρίσης. Οι «ακραίες καιρικές συνθήκες» μειώνουν τις αποδόσεις των καλλιεργειών, ενώ η αύξηση της θερμοκρασίας και η υποχώρηση των παγετώνων απειλούν τα αρδευτικά συστήματα που τροφοδοτούν εκατομμύρια ανθρώπους. Οι προβλέψεις για τις καλλιέργειες καλαμποκιού δείχνουν μείωση έως και 24% ενώ η υποχώρηση των πάγων (η μεγαλύτερη τριετής απώλεια μάζας παγετώνων που έχει καταγραφεί ποτέ σημειώθηκε τα τελευταία τρία χρόνια) απειλεί τον εφοδιασμό σε τρόφιμα και νερό τουλάχιστον 2 δις ανθρώπων σε όλο τον κόσμο.[7] Για να έχουμε μία εικόνα, η μέση ετήσια απώλεια πάγου (273 δισ. τόνοι) αντιστοιχεί σε μείωση στην ποσότητα γλυκού νερού που καταναλώνει ολόκληρος ο παγκόσμιος πληθυσμός σε 30 χρόνια.[8]
Στην Αττική, η πτώση των αποθεμάτων νερού είναι καταιγιστική, καθώς τα νερά στον Μόρνο έχουν περιοριστεί στα 159 εκ cbm από 463 εκ cbm το 2023. Την Παρασκευή 28/11 η κυβέρνηση κήρυξε την Αττική σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας και σε λιγότερο από μία εβδομάδα (4/12) η Αττική «πνίγεται» στο νερό λόγω της κακοκαιρίας Byron.[9]
Η Μεσόγειος, το θέατρο των ιμπεριαλιστικών ενεργειακών συγκρούσεων, καίγεται. Μέσα σε διάστημα μόλις 30 ετών, η μέση επιφανειακή θερμοκρασία της Μεσογείου αυξήθηκε κατά περίπου 1,5 C, σύμφωνα με μελέτη του Meteo, γεγονός που οδηγεί στην «τροπικοποίησή» της. Η άνοδος της θερμοκρασίας του νερού στη Μεσόγειο μέσα σε τρεις δεκαετίες ξεπέρασε την αύξηση της μέσης θερμοκρασίας της Γης τα τελευταία 200 χρόνια.[10]
Οι Σύνοδοι του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP) είναι μια «βαλβίδα ασφαλείας» για το σύστημα
Η COP30, στη βραζιλιάνικη πόλη Μπελέμ στον Αμαζόνιο, παρά το συμβολισμό της στην τοποθεσία διεξαγωγής, ήταν και αυτή μία αποτυχία. Η σημασία της προστασίας των τροπικών δασών δεν αναφέρθηκε καθόλου. Μπορεί να μην υπήρχαν οι ΗΠΑ στην COP30 αλλά το τραμπικό δόγμα «drill, baby, drill» ήταν εκεί. Περισσότεροι από 1.600 λομπίστες της βιομηχανίας ορυκτών καυσίμων είχαν λάβει διαπίστευση (αύξηση 12% σε σχέση με την COP29). Η διοργανώτρια Βραζιλία είναι όγδοη στον κόσμο στην παραγωγή πετρελαίου. Ο πρόεδρος Λούλα, στην εναρκτήρια ομιλία, τόνισε ότι «χρειαζόμαστε έναν οδικό χάρτη ώστε η ανθρωπότητα... να μπορέσει να ξεπεράσει την εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα» αλλά η μείωση των εκπομπών δεν περιλαμβανόταν καν στην επίσημη ημερήσια διάταξη της διάσκεψης. Το ίδιο και η «υποσχόμενη» οικονομική βοήθεια προς τα «ευάλωτα», από τις κλιματικές καταστροφές, κράτη. Έτσι, δεν ήταν περίεργο που η Σαουδική Αραβία ηγήθηκε μίας πρωτοβουλίας χωρών ώστε να εμποδιστεί οποιαδήποτε αναφορά στα «ορυκτά καύσιμα», παρόλο που αυτή η αναφορά είχε συμφωνηθεί στην COP28 στο Ντουμπάι.[11]
Κάτω από τις πιέσεις και τις διαδηλώσεις στη Σύνοδο, με πρωτοβουλία της Βραζιλίας και κάποιων χωρών, υιοθέτησε τον «Μηχανισμό Δράσης του Μπελέμ για μια Παγκόσμια Δίκαιη Μετάβαση». Μια εθελοντική συμφωνία υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Αλλά, δεν πρέπει να έχουμε καμία αυταπάτη ούτε και για αυτό τον Μηχανισμό. Οι ευάλωτοι πληθυσμοί θα εγκαταλειφθούν στην τύχη τους.
Οι COP είναι μια «βαλβίδα ασφαλείας» για το σύστημα. Προσφέρουν την ψευδαίσθηση της δράσης ενώ επιτρέπουν τη διαιώνιση των βασικών αιτιών της κρίσης. Είναι Διασκέψεις ανάμεσα σε ανταγωνιστικά καπιταλιστικά κράτη που υπερασπίζουν τις δικές τους οικονομίες και επιχειρήσεις. Αυτό υπονομεύει τη διεθνή συνεργασία που χρειάζεται για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Η κινητήρια δύναμη του καπιταλισμού είναι το κέρδος και όχι οι ανάγκες της ανθρωπότητας. Αυτό σημαίνει ότι η βιομηχανία ορυκτών καυσίμων ξεκινά με ό,τι είναι «αποδεκτό» για τα κέρδη της και στη συνέχεια ασκεί πιέσεις πάνω στις κυβερνήσεις και χειραγωγεί τις διαπραγματεύσεις για να προστατεύσει τα συμφέροντά της και να συνάψει νέες συμφωνίες. Γι' αυτό στην πραγματικότητα επιδεινώνουν αντί να αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή. Για παράδειγμα, οι κυβερνήσεις παρείχαν 956 δισ. δολάρια σε άμεσες επιδοτήσεις για ορυκτά καύσιμα το 2023, στη πιο θερμή χρονιά του πλανήτη. Δηλαδή, έδωσαν 2,5 δισ. δολάρια την ημέρα σε χρήστες και παραγωγούς ορυκτών καυσίμων ενώ οι εργάτες και οι αγρότες έχασαν περίπου το ίδιο ποσό λόγω των υψηλών θερμοκρασιών που τους εμπόδιζαν να εργάζονται σε αγροκτήματα και εργοτάξια.[12]
Το 1995 έγινε η πρώτη COP στο Βερολίνο. Από τότε μέχρι και σήμερα, οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου έχουν αυξηθεί κατά 34%. Το 2015, η COP21 οδήγησε στην περίφημη «Συμφωνία του Παρισιού», όπου 192 χώρες «συμφώνησαν» ότι για να σταματήσει η υπερθέρμανση του πλανήτη πριν φτάσει πάνω από τους 1,5°C από την «προβιομηχανική περίοδο», οι εκπομπές ρύπων θα πρέπει να μειωθούν κατά 43% έως το 2030, η παραγωγή πετρελαίου και ΦΑ θα πρέπει να μειωθεί κατά 20% έως το 2030 και κατά 55% έως το 2050. Αλλά, η πορεία ήταν ακριβώς η αντίστροφη. Οι 100 μεγαλύτερες εταιρείες ορυκτών καυσίμων στον κόσμο αύξησαν την προβλεπόμενη παραγωγή τους κατά το 2025, γεγονός που οδηγεί σε εκπομπές CO2 τρεις φορές μεγαλύτερες από αυτές που είναι συμβατές με τον στόχο του Παρισιού.
Το δόγμα «drill, baby, drill»
«Αυτή η κλιματική αλλαγή, κατά τη γνώμη μου, είναι η μεγαλύτερη απάτη που έχει διαπραχθεί ποτέ στον κόσμο... Όλες αυτές οι προβλέψεις … έγιναν από ηλίθιους ανθρώπους» δήλωνε στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, τον περασμένο Σεπτέμβριο, ο Τραμπ.
Με το δόγμα «drill, baby, drill», ο Τραμπ έχει καταργήσει όλα τα κίνητρα για Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και τα υπό εξέλιξη έργα στις ΗΠΑ, έχει ανοίξει νέες εκτάσεις για γεωτρήσεις πετρελαίου και ΦΑ, έχει ενισχύσει την αμερικάνικη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων, έχει ζητήσει ανοιχτά μεγαλύτερη παγκόσμια χρήση ορυκτών καυσίμων και έχει χρησιμοποιήσει την εμπορική ισχύ των ΗΠΑ για να αποσπάσει συμφωνίες από κυβερνήσεις για πωλήσεις αμερικάνικου πετρελαίου και LNG.
Το «δόγμα Τραμπ» δίνει «αέρα στα πανιά» της παγκόσμιας βιομηχανίας ορυκτών καυσίμων, «απενεχοποιεί» τη χρήση τους και βρίσκει απήχηση από τα πετρελαϊκά κράτη και τις αναδυόμενες οικονομίες μέχρι τις χώρες της ΕΕ, με «πρώτη και καλύτερη» την Ελλάδα.
Η προεδρία Τραμπ και η άνοδος της ακροδεξιάς είναι απειλή (και) για τη μάχη ενάντια στην κλιματική αλλαγή. Η ακροδεξιά αναπαράγει, στο όνομα του «οικονομικού πατριωτισμού», όλα τα βρόμικα επιχειρήματα και τις «θεωρίες συνομωσίες» του Τραμπ και προσπαθεί, όπως έκανε και στην πανδημία, να εκμεταλλευτεί τη δυσαρέσκεια του κόσμου που προκαλούν οι κυβερνήσεις στη διαχείριση της κλιματικής αλλαγής.
Η επονομαζόμενη «Πράσινη Μετάβαση» δεν μπορεί να είναι η απάντηση. Ο στόχος της δεν είναι η «προστασία του περιβάλλοντος» αλλά το άνοιγμα των καπιταλιστών σε νέα πεδία κερδοφορίας. Οι ΑΠΕ αυξάνονται μεν αλλά δεν αντικαθιστούν τα ορυκτά καύσιμα και πολλές φορές, στην Ελλάδα το γνωρίζουμε πολύ καλά, συμβάλουν και στην καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος και των οικοσυστημάτων.
Ο καπιταλισμός και είναι υπεύθυνος για τη κλιματική κρίση και την επιτείνει και δεν μπορεί να την αντιμετωπίσει.
Η ακραία ανισότητα που χαρακτηρίζει τον πλανήτη, όπου το πλουσιότερο 0,1% εκπέμπει περισσότερο CO₂ ημερησίως από ό,τι το φτωχότερο 50% σε έναν ολόκληρο χρόνο ενώ οι κοινωνικές και περιβαλλοντικές συνέπειες πλήττουν δυσανάλογα τα φτωχότερα στρώματα και τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες, αποτυπώνει (και) την ταξική φύση της κλιματικής κρίσης.[13] Για να καταλάβουμε αυτό, χρειάζεται να γυρίσουμε στον Μαρξ.
Αν και ο Μαρξ δεν έγραψε ποτέ, άμεσα, για την κλιματική αλλαγή, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, ωστόσο η μέθοδος του μας προσφέρει ισχυρά εργαλεία για την κατανόησή της.[14] Ανέλυσε τον καπιταλισμό ως ένα σύστημα που βασίζεται στη συνεχή μεγέθυνση, στην εκμετάλλευση της εργασίας και στην ιδιοποίηση της φύσης ως εμπόρευμα και πηγή κέρδους. Οι καπιταλιστές έχουν κίνητρο να μειώνουν το κόστος και να αυξάνουν το κέρδος, ακόμη και αν αυτό συνεπάγεται περιβαλλοντική υποβάθμιση. Εκεί βρίσκεται ο πυρήνας της κλιματικής κρίσης.
Κεντρική έννοια στον Μαρξ είναι το «μεταβολικό ρήγμα»: η ρήξη ανάμεσα στην ανθρώπινη κοινωνία και τα φυσικά οικοσυστήματα.[15] Ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής αποσπά τους φυσικούς πόρους χωρίς να αποκαθιστά τους φυσικούς κύκλους, οδηγώντας σε εξάντληση του εδάφους, ρύπανση και, στη σύγχρονη εποχή, στην κλιματική αλλαγή. Η καύση ορυκτών καυσίμων, η βιομηχανική γεωργία και η αποψίλωση των δασών αποτελούν παραδείγματα αυτής της «διαταραγμένης σχέσης».
Αυτό σημαίνει ότι η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης απαιτεί επαναστατικό μετασχηματισμό του τρόπου παραγωγής που λεηλατεί τον πλανήτη για το κέρδος. Για ένα καινούριο τρόπο παραγωγής σε μια κοινωνία που θα θέτει τις ανθρώπινες ανάγκες και τη βιωσιμότητα πάνω από το κέρδος. Μόνο τότε μπορεί να αποκατασταθεί μια ισορροπημένη σχέση με τη φύση και η μόνη δύναμη που μπορεί να το πετύχει είναι η οργανωμένη εργατική τάξη. Όχι «μόνο» γιατί υφίσταται τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης αλλά εξαιτίας της θέσης της στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής. Ο καπιταλισμός παράγει τον «ιστορικό νεκροθάφτη» του.
Μόνο με αγώνες θα σώσουμε τον πλανήτη
Πρέπει να ξεκινήσουμε με τη σύγκρουση και απόρριψη όλων των «ενεργειακών συμφωνιών» με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ που μετατρέπουν την Μεσόγειο σε πεδίο ανταγωνισμών και πολέμων. Ριζική μείωση, έως την άμεση κατάργηση, της χρήσης ορυκτών καυσίμων. Καμία εξόρυξη, κανένα διακομιστικό κέντρο στην Ελλάδα στον βωμό της «ανταγωνιστικότητας» της οικονομίας «μας». Οι υδρογονάνθρακες στα βάθη της θάλασσας δεν είναι «εθνικός πλούτος», αλλά πηγή συγκρούσεων και κλιματικής καταστροφής. Να μείνουν εκεί που είναι για πάντα. Ενιαίο δημόσιο σύστημα ενέργειας με εργατικό και κοινωνικό έλεγχο για να μπορεί να εξασφαλίσει ότι κάθε σπίτι, κάθε σχολείο, κάθε νοσοκομείο θα έχει πρόσβαση σε φθηνή και «καθαρή» ενέργεια που δεν θα παράγεται με ρυπογόνες διαδικασίες. Να στρέψουμε τα δισεκατομμύρια από τις πολεμικές δαπάνες στην έρευνα, για να αναπτύξουμε τεχνολογία που θα δημιουργεί πραγματικές και πολυποίκιλες ΑΠΕ, ανάλογα με τις ανάγκες και τις φυσικές δυνατότητες της κάθε περιοχής, ώστε να υπάρχει ενεργειακή επάρκεια χωρίς τη καταστροφή του περιβάλλοντος και με δημιουργία εκατομμυρίων θέσεων εργασίας για την υλοποίηση όλου αυτού του σχεδίου. Κατάλληλα δημόσια έργα υποδομών με κοινωνικό σχεδιασμό που θα μας προστατεύουν από την λειψυδρία, τις πλημμύρες και τις πυρκαγιές. Προσλήψεις μόνιμου προσωπικού σε δημόσιες υπηρεσίες πολιτικής προστασίας, δασαρχεία, πυροσβεστική. Ανάπτυξη των δημοσίων Μέσων Μαζικής Μεταφοράς με δωρεάν μετακίνηση. Και πολλά άλλα ακόμα.
Ένα τέτοιο «πρόγραμμα πάλης» και μία δυνατή επαναστατική αριστερά είναι η «γέφυρα» που ενώνει τους, απαραίτητους για την επιβίωσή μας, αγώνες του σήμερα με το σύνθημα να «αλλάξουμε το σύστημα και όχι το κλίμα».
Σημειώσεις:
[1] . Γιώργος Ράγκος: «Μητσοτάκης Τραμπ: Καταστροφική συμφωνία “Drill, baby, drill”», Εργατική Αλληλεγγύη, Νο 1697
[2] . Πάνος Γκαργκάνας: «Ο Ελληνοτουρκικός ανταγωνισμός μετά την ακύρωση του EastMed», περιοδικό Σοσιαλισμός Από τα Κάτω, No 151
[3] . lancetcountdown.org
[4] . Βαγγέλης Πρατικάκης: «Αντίο Τουβαλού: Η πρώτη χώρα που εκκενώνεται λόγω κλιματικής αλλαγής»
[5] . lifo.gr
[6] . global-tipping-points.org
[7] . theguardian.com
[8] . Σύλλογος Πτυχιούχων Ωκεανογράφων και Θαλασσίων Βιοεπιστημόνων Ελλάδας
[9] . Εμμανουέλα Τερζοπούλου: «Η Αττική πνίγεται, ενώ δεν έχει νερό να πιεί!», Εργατική Αλληλεγγύη, No 1701
[10] . energypress.gr
[11] . Γιώργος Ράγκος: «Μόνο με αγώνες θα σώσουμε το κλίμα», Εργατική Αλληλεγγύη, No 1698
[12] . huffingtonpost.gr
[13] . efsyn.gr
[14] . Από τις αρχές του αιώνα, συγγραφείς όπως ο John Bellamy Foster (“Marx’s Ecology”), ο Paul Burkett (Marx and Nature: A Red Green Perspective) και ο (Kohei Saito Karl Marx’s Ecosocialism: Capital, Nature, and the Unfinished Critique of Political) έγραψαν πολλά βιβλία και άρθρα για να τονίσουν την συμβολή του Μαρξ (και) σε αυτό το πεδίο.
[15] . Ο Μαρξ ανέλυσε αυτό το σημείο αναφερόμενος στην κριτική του Justus von Liebig για τη «ληστρική» γεωργία που παίρνει όσο το δυνατόν περισσότερη διατροφή από το έδαφος χωρίς να επιστρέφει καθόλου. Αυτή η «κλεπτική γεωργία» καθοδηγείται από τη μεγιστοποίηση του κέρδους, η οποία είναι απλώς ασυμβίβαστη με τις υλικές συνθήκες του εδάφους για βιώσιμη παραγωγή. Έτσι, αναδύεται ένα σοβαρό χάσμα μεταξύ της λογικής της αξιοποίησης του κεφαλαίου και του μεταβολισμού της φύσης, δηλαδή τα «μεταβολικά ρήγματα» στην ανθρώπινη αλληλεπίδραση με το περιβάλλον.
Γιώργος Ράγκος 05/02/2026, για το περιοδικό "Σοσιαλισμός Από Τα Κάτω" No 174
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου