Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Αριστερά. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Αριστερά. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Σάββατο 18 Ιουλίου 2026

Η εμπειρία της Γένοβας παραμένει ζωντανή, 25 χρόνια μετά τις διεθνείς διαδηλώσεις κατά του G-8

Τα χρόνια περνάνε, αλλά οι μνήμες πρέπει να διατηρούνται, διότι δημιουργούν όνειρα όνειρα αγώνα, αντίστασης και τελικά όνειρα ζωής. Αυτές τις μέρες συμπληρώνονται 25 χρόνια από τη μεγαλειώδη πανευρωπαϊκή διαδήλωση που πραγματοποιήθηκε στις 20 Ιουλίου 2001 στη Γένοβα κατά του G-8.

H Γένοβα είναι μια ιστορική πόλη της Ιταλίας και κατέχει σημαντική θέση στην ιστορία του διεθνούς εργατικού κινήματος. Εκεί δημιουργήθηκε το 1882 το κόμμα των Ιταλών εργατών, από τις τάξεις του οποίου γεννήθηκε το 1895 το Ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα. Αυτό με τη σειρά του διασπάστηκε και τον Ιανουάριο του 1921 ιδρύθηκε το Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα, με πρωταγωνιστή τον Αντόνιο Γκράμσι. Από τη Γένοβα καταγόταν και ο άλλος σημαντικός ηγέτης του, ο Παλμίρο Τολιάτι, ο οποίος έγινε γραμματέας του το 1923. Κατά την περίοδο 1940-45, η Γένοβα ήταν το κέντρο της αντιστασιακής δράσης και η πρώτη πόλη που απελευθερώθηκε από τους Ιταλούς παρτιζάνους τον Απρίλη του '45.

Τρίτη 7 Ιουλίου 2026

Πολιτική πρόταση της ΑΝΤΑΡΣΥΑ - Για την εργατική αντεπίθεση και την αντικαπιταλιστική ανατροπή

Ζούμε σε εποχή που ο πόλεμος ξεγυμνώνει την καπιταλιστική βαρβαρότητα που δεν κρατά πλέον ούτε τα προσχήματα.

Ο άξονας θανάτου ΗΠΑ – Ισραήλ θέλει να μετατρέψει την Ανατολική Μεσόγειο σε μια πολεμική κόλαση, ενώ η γενοκτονία στη Γάζα συνεχίζεται. Η Ευρωπαϊκή Ένωση των γιγάντειων εξοπλιστικών προγραμμάτων και η κυβέρνηση της ΝΔ είναι στο πλευρό των φονιάδων του Ισραήλ, των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ.

Όμως η «παντοδυναμία» των ισχυρών αποδεικνύεται με ξύλινα πόδια. Η αδυναμία επιβολής των σχεδίων του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού και του Ισραήλ και η ήττα τους στο Ιράν στέλνουν παντού το μήνυμα πως η αντίσταση των λαών μπορεί να βάλει φρένο στα πολεμικά σχέδια.

Τα κινήματα αλληλεγγύης στον Παλαιστινιακό λαό πληθαίνουν σε όλο τον κόσμο, παράλληλα με την ανάπτυξη ενός νέου αντιπολεμικού κινήματος.

Σάββατο 13 Ιουνίου 2026

Εκδήλωση: Η Ριζοσπαστική Αριστερά πρέπει να βγει μπροστά - 17/6/2026 - 7μμ

Εκδήλωση-Συζήτηση διοργανώνει το Rproject με θέμα: "Η Ριζοσπαστική Αριστερά πρέπει να βγει μπροστά", την Τετάρτη 17 Ιούνη 2026, στις 7 το απόγευμα, στο Πολυδύναμο Κέντρο 7ης Δημοτικής Κοινότητας της Αθήνας (Πανόρμου 59).

Εισηγείται ο Αντώνης Νταβανέλος, Εφημερίδα Εργατική Αριστερά

Παρεμβαίνουν οι:

Γιώργος Σαπουνάς, Αντικαπιταλιστική Πολιτική Οργάνωση ΑΠΟ

Χάρης Γολέμης, Εφημερίδα "Η Εποχή"

Χρήστος Τουλιάτος, Μετάβαση

Μαριαλένα Βεζυράκη, Αναμέτρηση

Μάνια Μπαρσέφσκι, ΜέΡΑ25-Ενωτική Αριστερά

Ανδρέας Παγιάτσος, Ξεκίνημα

Νίκος Γιαννόπουλος, Δίκτυο για τα Πολιτικά και Κοινωνικά Δικαιώματα

και Αντώνης Δραγανίγος, μέλος του Πανελλαδικού Συντονιστικού Οργάνου της ΑΝΤΑΡΣΥΑ.

Ακολουθεί η ανακοίνωση του Rproject:

Πέμπτη 11 Ιουνίου 2026

Έφυγε πρόωρα από τη ζωή ο Βασίλης Καραβαζάκης

Έφυγε πρόωρα και απροσδόκητα από τη ζωή ο αγωνιστής Βασίλης Καραβαζάκης.

Ο σύντροφος Βασίλης οργανώθηκε στο ΕΚΚΕ στα φοιτητικά του χρόνια. Πρωτοστάτησε στο κίνημα που αναπτύχθηκε στη Λευκίμμη ενάντια στη δημιουργία ΧΥΤΑ, που θα προκαλούσε τεράστια οικολογική καταστροφή στην περιοχή. Ήταν η ψυχή των κινητοποιήσεων του 2008 οι οποίες βρέθηκαν αντιμέτωπες με τη βαρβαρότητα των ΜΑΤ, που λειτούργησαν σαν στρατός κατοχής κάνοντας αλόγιστη χρήση χημικών, προχωρώντας σε μαζικές συλλήψεις διαδηλωτών, ασκώντας απρόκλητη και ακραία βία, με αποκορύφωμα τον θανάσιμο τραυματισμό μιας γυναίκας – κατοίκου της περιοχής. Συμμετείχε ενεργά σε όλα τα μετωπικά σχήματα, στη Μαχόμενη Αριστερά, στο ΜΕΡΑ, στην ΑΝΤΑΡΣΥΑ, και ήταν ιδρυτικό μέλος του πολιτιστικού και περιβαλλοντικού συλλόγου «Το Αλεύχιμον», παλεύοντας για ένα καλύτερο αύριο για τον τόπο του. Πάντα μαχητικός και αισιόδοξος, πεπεισμένος ότι παρά την πρόσκαιρη εξασθένηση του κινήματος, η εργατική τάξη θα νικήσει εάν παραμείνουμε αταλάντευτοι στον δρόμο του αγώνα, απορρίπτοντας τις λογικές του συμβιβασμού και τις αυταπάτες που καλλιεργεί η αστική εξουσία.

Οι Οικολόγοι Εναλλακτικοί εκφράζουν τα θερμά τους συλλυπητήρια στους συντρόφους του στο ΕΚΚΕ  και στους οικείους του.

Τρίτη 21 Απριλίου 2026

Η απειλή των θαλάσσιων εξορύξεων

Τις προηγούμενες ημέρες μεγάλη διαρροή πετρελαίου προκάλεσε εκτεταμένη ρύπανση στον Κόλπο του Μεξικού, σε μια ακτίνα 600 χιλιομέτρων, μετά από βλάβη σε πετρελαιαγωγό της μεξικανικής εταιρείας PEMEX. Μία ακόμα απόδειξη πως η εξόρυξη πετρελαίου στη θάλασσα έχει περιβαλλοντικές συνέπειες. Αναγκαία υπόμνηση, καθώς η κυβέρνηση πουλάει ξανά «παραμύθια της Χαλιμάς» για μετατροπή της Ελλάδας σε πετρελαϊκό παράδεισο… 

Νέα αφορμή αποτέλεσε η υπογραφή την Τετάρτη της συμφωνίας μεταξύ της κοινοπραξίας και της σουηδικής Stena Drilling –που θα παρέχει το πλωτό γεωτρύπανο- για την ερευνητική γεώτρηση στο Block 2, στο βορειοδυτικό Ιόνιο στις αρχές του 2027. Παρόντες ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, η πανταχού παρούσα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ και ο πρέσβης της Σουηδίας. Στην κοινοπραξία συμμετέχει η αμερικανική πολυεθνική ExxonMobil με 60%, η Energean (ελληνικής αφετηρίας μονοπώλιο, με πολυεθνική μετοχική σύνθεση και ιδιαίτερη συμμετοχή σε ισραηλινά project) με 30% και η Helleniq Energy (πρώην ΕΛΠΕ, με βασικό μέτοχο τον Λάτση) με 10%. Πρόκειται δηλαδή για μια 100% ιδιωτική επένδυση, με αμερικανική σφραγίδα, με ελάχιστα έσοδα για το δημόσιο, στο οποίο πέφτει όλο το βάρος, κοινωνικό, οικονομικό και περιβαλλοντικό.

Το κίνημα και η Αριστερά δεν μπορεί παρά να είναι κατηγορηματικά ενάντια στις εξορύξεις, ειδικά στη θάλασσα. Πέρα από τους άμεσους κινδύνους για το περιβάλλον, η ενεργειακή χρήση των υδρογονανθράκων ενισχύει την  κλιματική αλλαγή. Ταυτόχρονα, η πρόσδεση της Ελλάδας στο ενεργειακό άρμα των ΗΠΑ μόνο οικονομικά βάρη και πολεμικούς κινδύνους φέρνει. 

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 18-19 Απρίλιου 2026

Τετάρτη 25 Μαρτίου 2026

Το εργατικό κίνημα ενάντια στην μηχανή του πολέμου: Τρίτη 31/3, 6μμ, αίθουσα ΤΕΕ, Νίκης 5, Σύνταγμα, Αθήνα

Τρίτη 31.03, στις 6.00μμ, αίθουσα ΤΕΕ (Νίκης 5, Σύνταγμα)

ΤΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

Ο πόλεμος δεν είναι μακριά. Τον φέρνουν στις δουλειές και στις πόλεις μας.

Στην εκδήλωση θα αναδειχθεί πως η πολεμική οικονομία και προετοιμασία αγκαλιάζει όλο και περισσότερες πλευρές της ζωής και της δουλειάς μας. Θα φωτίσει την τεράστια έκταση που έχει ήδη πάρει, θα αναδείξει τα μέτωπα με στόχο να ενισχύσει τις αντιστάσεις του εργατικού και λαϊκού κινήματος.

Δευτέρα 23 Φεβρουαρίου 2026

23/2/1975: Οι τελευταίοι αντάρτες – Οι Κρητικοί που κατέβηκαν από τα Λευκά Όρη 26 χρόνια μετά

Η απίστευτη ιστορία των Γ. Τζομπανάκη και Σ. Μπλαζάκη που πριν 40 ακριβώς χρόνια κατέβηκαν από τα Λευκά Όρη, μόνο μετά την αμνήστευση τους

30 Αυγούστου 1949. Με τη νίκη των κυβερνητικών δυνάμεων στην μάχη του Γράμμου κλείνει οριστικά η πιο μαύρη σελίδα της σύγχρονης ιστορίας μας, ο εμφύλιος, αδελφοκτόνος πόλεμος. Μετά το τέλος του, αρκετοί αντάρτες του «Δημοκρατικού Στρατού» έφυγαν προς Αλβανία και από εκεί σε άλλες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, ενώ κάποιοι άλλοι παραδόθηκαν. Απέμειναν κάπου 30 αντάρτες στα βουνά της Κρήτης. Από αυτούς άλλοι σκοτώθηκαν, άλλοι έφυγαν στο εξωτερικό, μερικοί συνελήφθησαν και για δύο τρεις κανείς δεν έμαθε τι απέγιναν.

22 Φεβρουαρίου 1975. Ο Γιάννης Θεοδωράκης, αδελφός του Μίκη, ενημερώνει τον εισαγγελέα Εφετών, που δεν είχε λάβει γνώση της δημοσίευσης του διατάγματος αμνήστευσης δύο ανταρτών που τα ίχνη τους είχαν χαθεί. Έχοντας την Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στα χέρια του ο εισαγγελέας δίνει σήμα προς την χωροφυλακή, με το οποίο γίνονταν γνωστό, ότι έπαυε η καταδίωξη και η επικήρυξη των δύο φυγόδικων 26 χρόνια μετά το τέλος του εμφυλίου.

23 Φεβρουαρίου 1975. 15 χιλιόμετρα έξω από τα Χανιά, στον δρόμο που οδηγεί στον Θέρισσο, ο Γιώργος Τζομπανάκης και ο Σπύρος Μπλαζάκης, οι τελευταίοι αντάρτες που γνώρισε οι Ελλάδα, 10.20 το πρωί, έπεφταν στις αγκαλιές, συγγενών, φίλων και συντρόφων, πλέον νόμιμοι και περήφανοι. Παρά τις τρεις ευκαιρίες που τους είχαν δοθεί όλα αυτά τα χρόνια ακόμη και με μία προφορική τους μετάνοια να απαρνηθούν τις πολιτικές τους αρχές τους αυτοί αρνήθηκαν και προτίμησαν να ζουν σαν τα αγρίμια στις σπηλίες. Και όσο οι χωροφύλακες δεν μπορούσαν να τους συλλάβουν τόσο στοιβάζονταν το κατηγορητήριο εναντίον τους. Ένα κατηγορητήριο που πλέον συμπεριελάμβανε και φόνο και αντικυβερνητικές ενέργειες. «Ξέρουμε ότι όλα τα αδικήματα της περιοχής τα ‘χουν φορτώσει στο κεφάλι μας», δήλωναν οι δύο, στον Βρετανό δημοσιογράφο Ντ. Τονγκ, το 1972 σε αποκλειστική συνέντευξη που έκανε το γύρο του κόσμου. Αν και επικηρυγμένοι για 150.000 δραχμές, σημαντικό ποσό για την μετεμφυλιακή Ελλάδα, αν και πολλοί γνώριζαν το που βρίσκονται, κανείς Κρητικός δεν πρόδωσε. Τώρα που η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή είχε δώσει την οριστική αμνηστία όλα αυτά άνηκαν στο παρελθόν.

Ανάμεσα στους πρώτους που τους υποδέχτηκαν και η κυρά Μάρκαρη, αδελφή του πατέρα του Τζομπανάκη, ηλικίας 102 που βγήκε στο δρόμο του χωριού κλαίγοντας. Και στους δύο ήρθαν μνήμες από το 1963, τότε που ο πατέρας του Τζομπανάκη, καθώς προαισθάνονταν ότι πλησιάζει το τέλος του ζήτησε να δει τον γιο του. Αυτό πληροφορήθηκαν και οι διώκτες του και περικύκλωσαν το σπίτι, στήνοντας καρτέρι. Όμως ο Τζομπανάκης, πλησιάζοντας το σπίτι, αντελήφθη τι συνέβαινε και έσπευσε να εξαφανισθεί. Την ημέρα της «απελευθέρωσης» του φθάνοντας στο χωριό του, έσπευσε να δει το γκρεμισμένο και καμένο σπίτι του ενώ λίγο νωρίτερα είχε σταματήσει στο νεκροταφείο του χωριού.

Σάββατο 17 Ιανουαρίου 2026

Περιβάλλον και μαρξισμός: Σύγχρονες ριζοσπαστικές φωνές σε έναν κόσμο που φλέγεται

Καθώς ο «πράσινος καπιταλισμός» αποδεικνύει τον καταστροφικό του ρόλο και η ενσωματωμένη οικολογία την πλήρη ανεπάρκειά της αναπτύσσονται όχι μόνο ριζοσπαστικά, ακόμα και αντικαπιταλιστικά περιβαλλοντικά κινήματα, αλλά και αντίστοιχες θεωρητικές προσεγγίσεις, με σημείο αναφοράς τον μαρξισμό. Το ζήτημα της υπέρβασης του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής τίθεται από σύγχρονους διανοητές, που συχνά μιλούν στο όνομα του σοσιαλισμού και του κομμουνισμού, αν και όχι πάντα με ολοκληρωμένο τρόπο. Το Πριν παρουσιάζει πλευρές αυτής της συζήτησης.

Μέρα με την μέρα το περιβαλλοντικό ζήτημα αναδεικνύεται σε όλο και μεγαλύτερη απειλή για την ανθρωπότητα. Μόλις πριν μερικές δεκαετίες απασχολούσε περιορισμένες ομάδες ειδικών, κυρίαρχα από μία αυστηρά επιστημονική οπτική, και ελάχιστο κόσμο του κινήματος. Η συντριπτική πλειοψηφία είτε αγνοούσε το ζήτημα, είτε το συνέδεε με τοπικά ζητήματα άρρηκτα δεμένα με την οικονομία της περιοχής. Για την αστική τάξη το περιβάλλον παρέμενε κυρίαρχα πηγή πρώτων υλών, ορυκτών καυσίμων και άλλων προϊόντων της φύσης. Μέσα σε λιγότερο από έναν αιώνα, ωστόσο, η πραγματικότητα ήρθε αμείλικτα να αλλάξει τα δεδομένα και να αναγάγει την περιβαλλοντική και την κλιματική καταστροφή σε υπ’ αριθμό ένα απειλή για την ανθρωπότητα.

Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους και μάλιστα λένε μία ιστορία άκρως ανησυχητική. Η έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) τονίζει πως η άνοδος της θερμοκρασίας γίνεται από το 1980 με ρυθμό τριπλάσιο από -τον ήδη υψηλό- που επικρατούσε στον ύστερο 19ο και το πρώτο μισό του 20ου αιώνα. Η εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα κάθε άλλο παρά παρελθόν είναι με την χρήση τους να παραμένει στα ίδια δυσθεώρητα υψηλά επίπεδα. Στο μέτωπο της βιοποικιλότητας τα δεδομένα κυμαίνονται σε παράλληλα μήκη κύματος. Η ετήσια έκθεση της WWF για το 2024 αναφέρει πως από την δεκαετία του 1970 ως το 2020 ο μέσος όρος ποσοστιαίας μείωσης του μεγέθους των ζωικών πληθυσμών ήταν μεγαλύτερος από 70% και δεδομένα του ΟΗΕ αναφέρουν περίπου ένα εκατομμύριο είδη ζωντανών οργανισμών που απειλούνται με εξαφάνιση, μέγεθος χίλιες φορές μεγαλύτερο από το αναμενόμενο! Ολόκληρα οικοσυστήματα, λοιπόν, κινδυνεύουν με κατάρρευση στο άμεσο μέλλον και μαζί με αυτά και οι ανθρώπινες κοινότητες που ζουν από τους πόρους τους. Προφανώς αν δει κανείς τα ψιλά γράμματα των εκθέσεων, αλλά και μια πληθώρα επιστημονικών ερευνών και δημοσιεύσεων, θα παρατηρήσει πως το ζήτημα κάθε άλλο παρά υπερταξικό είναι. Το κεφάλαιο είναι υπεύθυνο για την συντριπτική πλειοψηφία των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, της αποψίλωσης δασών, την μόλυνση των θαλασσών και την καταλήστευση κάθε φυσικού πόρου από την φύση.

Κυριακή 4 Ιανουαρίου 2026

Το οικολογικό ζήτημα και η αντίθεση πόλης-υπαίθρου

Φθορά της φύσης και φθορά των ανθρώπων

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης είχε καταπιαστεί σε ποικίλα κείμενα και βιβλία του με την αντίθεση πόλης-υπαίθρου, σαν βασική πτυχή της αντίθεσης ανθρώπου-φύσης μέσα στον καπιταλισμό. Ενδεικτικά μπορούμε να αναφέρουμε τα βιβλία Οι θύελλες της προόδου και Η ανθρώπινη φύση για έναν κομμουνισμό του πεπερασμένου, καθώς επίσης και το άρθρο του «Οικολογία: Μία μαρξιστική προσέγγιση» στο περιοδικό Ουτοπία.

Για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε τον εν λόγω διαχωρισμό, ο Ευτύχης μας καλεί να ανατρέξουμε στις διαδικασίες μέσα από τις οποίες γεννήθηκαν οι προϋποθέσεις για τη γέννηση του καπιταλισμού. Η μετάβαση στη κεφαλαιοκρατική εκμετάλλευση συντελέστηκε πρωτίστως μέσω της απαλλοτρίωσης όλων των απαραίτητων υλικών (φυσικών) στοιχείων, τα οποία επέτρεπαν στους άμεσους παραγωγούς να εξασφαλίζουν τα μέσα συντήρησής τους. Οι αγρότες απομακρύνθηκαν βίαια από τα παραδοσιακά τους χωράφια και η γη τους συγκεντρώθηκε στα χέρια λίγων μεγαλοκτηματιών. Η γέννηση του καπιταλισμού σήμαινε την καταστροφή των αγροτικών πληθυσμών και τη γέννηση μιας νέας τάξης, που δεν διέθετε άλλο εμπόρευμα από την εργατική της δύναμη.

Ο Μαρξ πρόδρομος της οικολογίας;

Προσωπικά γνώρισα τον Ευτύχη Μπιτσάκη όταν το 2014 τον είχαμε καλέσει στα Σεμινάρια Πολιτικής Οικολογίας, που διοργανώναμε μαζί με τον Κωστή Χατζημιχάλη και τον Θάνο Ανδρίτσο στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο. Τότε πανεπιστημιακοί και ερευνήτριες από ριζοσπαστική και μαρξιστική σκοπιά συμμετείχαν σε έναν διάλογο για την κατανόηση των περι βαλλοντικών ζητημάτων και κυρίως για τη σχέση τους με την αντικαπιταλιστική στρατηγική. Ο ίδιος ο Μπιτσάκης είχε δώσει μια διάλεξη με τίτλο «Ο Μαρξ πρόδρομος της Οικολογίας».

Χρησιμοποιώ τη συγκεκριμένη εισήγηση και ιδιαίτερα τον τίτλο της, για να αναπτύξω δύο τρεις σκέψεις σήμερα. Θέλω να μετατρέψω τον τίτλο σε ερώτηση «Ήταν ο Μαρξ πρόδρομος της οικολογίας;» και με βάση αυτό το σχήμα να συζητήσω (ή να συζητήσουμε από κοινού) τη σχέση του μαρξισμού με την (ριζοσπαστική) περιβαλλοντική σκέψη. Εστιάζω στην Πολιτική Οικολογία και όχι γενικά στις περιβαλλοντικές επιστήμες γιατί θεωρώ ότι εγκολπώνει καλύτερα τη σύγχρονη (όπου σύγχρονη εννοώ την μετά το 1968) ριζοσπαστική περιβαλλοκαντική σκέψη.

Η Πολιτική Οικολογία αναπτύσσεται ως ένα αυτόνομο επιστημονικό πεδίο μετά τη δεκαετία του 1960 και κυρίως από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 ως μια κριτική τοποθέτηση απέναντι σε έναν συγκεκριμένο περιβαλλοντισμό εκείνης της περιόδου και των «απολίτικων» εμμονών τους με τον «υπερπληθυσμό» και την εξάντληση των υποθετικά εξαντλούμενων- φυσικών πηγών και κυρίως απέναντι στην οικολογία της αρμονίας. Η Σούζαν Πόλσον (Susan Paulson) δίνει έναν συγκεκριμένο ορισμό για αυτό το ρεύμα αρκετά αργότερα, το 2015, λέγοντας ότι το αναλυτικό ερώτημα της Πολιτικής Οικολογίας είναι η κατανόηση της συνεχούς και αλληλένδετης παραγωγής της φύσης και της κοινωνίας, αλλά και τον μετασχηματισμό συγκεκριμένων κοινωνικών-οικολογικών σχέσεων.

Οικολογική κρίση και μαρξισμός, η συμβολή του Ε. Μπιτσάκη

H οικολογική κρίση αποτελεί σήμερα ένα από τα κεντρικά ιστορικά προβλήματα της ανθρωπότητας. Δεν πρόκειται για μια συγκυριακή δυσλειτουργία της ανάπτυξης, ούτε για μια απλή περιβαλλοντική «παρενέργεια», αλλά για κρίση που αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα του σύγχρονου κοι νωνικού και οικονομικού συστήματος. Σε αυτό το πλαίσιο, το έργο του Ευτύχη Μπιτσάκη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς επιχειρεί να επανατοποθετήσει το οικολογικό ζήτημα στο εσωτερικό της μαρξιστικής θεωρίας και της πολιτικής της προοπτικής.

Ο Μπιτσάκης αντιμετωπίζει το οικολογικό πρόβλημα όχι ως τεχνικό ζήτημα διαχείρισης, αλλά ως βαθύτατα πολιτικό και κοινωνικό πρόβλημα. Η βασική του συμβολή έγκειται στην κριτική της αστικής ιδεολογίας της προόδου και της ανάπτυξης – μιας ιδεολογίας που ταυτίζει την κοινωνική πρόοδο με τη συνεχή επέκταση της παραγωγής και την όλο και μεγαλύτερη κυριαρχία του ανθρώπου πάνω στη φύση. Αυτή η αντίληψη, που συγκροτείται ήδη από τις απαρχές της νεωτερικότητας, παραμένει μέχρι σήμερα θεμέλιο της καπιταλιστικής κανονικότητας.

Στο έργο Οι Θύελλες της Προόδου, ο Μπιτσάκης επιστρέφει σε κλασικά ουτοπικά κείμενα της πρώιμης αστικής εποχής, όπου διαμορφώνεται το πρό τυπο ενός ανθρώπου που, με τη δύναμη της επιστήμης και της τεχνολογίας, δαμάζει τη φύση και εξασφαλίζει μια κοινωνία αφθονίας. Πρόκειται για μια «προμηθεϊκή» σύλληψη της ιστορίας, η οποία διαπερνά τόσο την αστική σκέψη όσο και μεγάλα τμήματα του 20ού αιώ να, επηρεάζοντας ακόμη και ρεύματα του μαρξισμού.

Τετάρτη 3 Δεκεμβρίου 2025

Θεσσαλονίκη: Εκδήλωση της ΑΝΤΑΡΣΥΑ, Παρασκευή 5/12/25, ΕΔΟΘ, στις 7μμ

Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου 2025 στις 7μμ στα γραφεία  της Ένωσης Δημοσιοϋπαλληλικών Οργανώσεων Θεσσαλονίκης (ΕΔΟΘ), Προξένου Κορομηλά 51 θα πραγματοποιηθεί η Κεντρική Πολιτική Εκδήλωση της ΑΝΤΑΡΣΥΑ Θεσσαλονίκης με θέμα:

Η πρόταση της ΑΝΤΑΡΣΥΑ: ανατροπή της αντιλαϊκής πολιτικής, όχι στον πόλεμο και τον ιμπεριαλισμό. 

Θα μιλήσουν οι:

  • Πάνος Παπανικολάου, Γεν. Γραμματέας της ΟΕΝΓΕ
  • Γιάννης Κούτρας, ΠΣΟ ΑΝΤΑΡΣΥΑ, μέλος του ΔΣ της ΕΝΙΘ

ΑντΑρΣυΑ Θεσσαλονίκης 

Παρασκευή 28 Νοεμβρίου 2025

Όταν ο ΣΥΡΙΖΑ έπαιρνε συνειδητά την κατεύθυνση που του υπαγόρευσν οι ελίτ: Τα παραδείγματα του 187Α, των Σκουριών και σχέσεις με το Ισραήλ

Ο δημοσιογράφος Χρήστος Αβραμίδης για το βιβλίο Τσίπρα και την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ: 

Σε αυτό το βίντεο τοποθετούμαι με 3 απλά παραδείγματα και ακολουθεί έντονη συζήτηση με 6 πρώην Υπουργούς του ΣΥΡΙΖΑ. 

Τσακαλώτος, Φίλης, Δρίτσας (στο πάνελ), Βούτσης, Σταθάκης, Σκουρλέτης απάντησαν στην κριτική μου με τοποθετήσεις από κάτω.

Περιέγραψα 3 παραδείγματα που δείχνουν ότι ο ΣΥΡΙΖΑ, ακόμα και όταν δεν τον ανάγκαζε κανένα μνημόνιο πήρε συνειδητά την κατεύθυνση που του υπαγόρευαν οι ελίτ.

Τετάρτη 26 Νοεμβρίου 2025

Εκδήλωση Μνήμης για τον Αντρέα Κλόκε - Σάββατο 29/11/25 στις 5μμ, στην Λέσχη "Σπάρτακος"

Ο Αντρέας Κλόκε, πολύτιμος σύντροφος, αφοσιωμένος διεθνιστής, μαρξιστής διανοούμενος, για χρόνια η ψυχή και το μυαλό της Συντακτικής Επιτροπής του περιοδικού "Σπάρτακος", πέθανε πρόσφατα αφήνοντας πίσω του θλίψη, συγκίνηση, αλλά και μια πολύ σημαντική πολιτική κληρονομιά.

Θυμόμαστε τον Αντρέα, το έργο του και τη σκέψη του και πίνουμε ένα ποτήρι στη μνήμη του.

Σάββατο 29/11/2025, 17:00, Λέσχη Σπάρτακος (Λ. Αλεξάνδρας 54 και Ψελλού 2)

Κυριακή 2 Νοεμβρίου 2025

Θεσσαλονίκη: Βιβλιοπαρουσίαση "Το Πορτραίτο Ενός Προφήτη", Τετάρτη 5/11/25, ώρα 8.15μμ, στο Στέκι Μεταναστών

Βιβλιοπαρουσίαση: «ΤΟ ΠΟΡΤΡΑΙΤΟ ΕΝΟΣ ΠΡΟΦΗΤΗ»


ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΜΗ ΕΠΙΚΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΛΕΟΝΤΑ ΤΡΟΤΣΚΙ ΓΡΑΜΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΠΕΝΑ ΤΟΥ ΙΣΑΑΚ ΝΤΟΪΤΣΕΡ

«Μόνο ένας μεγάλος, υπεράνθρωπος σκοπός, για τον οποίο ο άνθρωπος είναι έτοιμος να πληρώσει με τη ζωή του, δίνει νόημα στην προσωπική ύπαρξη» (Λέων Τρότσκι)

Τον τελευταίο καιρό ένα εκδοτικό επίτευγμα έχει ολοκληρωθεί στον χώρο της μαρξιστικής φιλολογίας στην Ελλάδα. Κυκλοφορούν στα ελληνικά και οι τρεις τόμοι της βιογραφίας του Λέοντα Τρότσκι από την απαράμιλλη πένα του Ισαάκ Ντόϋτσερ.

Και οι τρεις τόμοι είναι μεταφρασμένοι με αγάπη, νοιάξιμο και ευσυνειδησία από τον Νίκο Ταμβακλή. Ο κάθε τόμος είναι της τάξης μεγέθους των 800 σελίδων περίπου. Και ο καθένας τους μπορεί να διαβαστεί ξεχωριστά, χωρίς δηλαδή το αναγνωστικό κοινό να έχει κατ' ανάγκην να μελετήσει ή έστω διατρέξει τον αμέσως προηγούμενο. Ο δεύτερος τόμος του έργου (που εκδόθηκε πρώτος στα ελληνικά) κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Κουκκίδα», ενώ ο πρώτος και ο τρίτος βγήκαν στην κυκλοφορία από τις εκδόσεις «Πρωτοποριακή Βιβλιοθήκη».

Παρασκευή 31 Οκτωβρίου 2025

Κοινή διεθνιστική δήλωση αριστερών οργανώσεων ενάντια στην επιθετικότητα των ΗΠΑ κατά Βενεζουέλας και Λατινικής Αμερικής

Κοινή δήλωση αριστερών διεθνιστικών οργανώσεων

Ενάντια στη στρατιωτική επιθετικότητα των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα και σε κάθε ιμπεριαλιστική παρουσία στη Λατινική Αμερική!

Ας ενώσουμε τους αγώνες των λαών της Λατινικής Αμερικής με αυτούς των εργαζομένων των ΗΠΑ ενάντια στον Τραμπ

Ένας αμερικανικός στόλος έχει αναπτυχθεί στην Καραϊβική Θάλασσα στα ανοικτά των ακτών της Βενεζουέλας. Με τη μονομερή κήρυξη «πολέμου κατά της εμπορίας ναρκωτικών» από τον Τραμπ, η κυβέρνησή του διεκδικεί το ιμπεριαλιστικό «δικαίωμα» να επέμβει στρατιωτικά.

Ένας άμεσος πολιτικοστρατιωτικός στόχος είναι η αλλαγή καθεστώτος στη Βενεζουέλα. Έχει ανακηρύξει τον Πρόεδρο Μαδούρο «ναρκοτρομοκράτη» και έχει επιβάλει αμοιβή 50 εκατομμυρίων δολαρίων για το κεφάλι του. Ο Τραμπ θεωρεί τον εαυτό του «σερίφη» της Καραϊβικής και της Λατινικής Αμερικής. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, έχει επιβάλει ναυτικό ημι-αποκλεισμό στα ανοικτά της Βενεζουέλας και έχει βυθίσει τρία σκάφη, σκοτώνοντας περισσότερα από 30 μέλη πληρώματος, κατηγορώντας τα ότι είναι έμποροι ναρκωτικών. Μόλις βύθισε δύο ακόμη σκάφη στα ανοικτά της Κολομβίας και του Τρινιντάντ, όπου επιζώντες και συγγενείς έχουν αποδείξει ότι ήταν ψαράδες.

Ο Τραμπ θέλει να διεκδικήσει τα «δικαιώματα» των ΗΠΑ σε αυτό που θεωρεί «αυλή» τους στη Λατινική Αμερική. Για τον σκοπό αυτό, καταφεύγει (αν και δεν είχε ποτέ εγκαταλειφθεί εντελώς) στην πολιτική του «μεγάλου ραβδιού» και στη διπλωματία των «κανονιοφόρων» (και των πυρηνικών υποβρυχίων, και της «εξουσιοδότησης» επιχειρήσεων άμεσης επίθεσης σε έδαφος της Βενεζουέλας).

Αυτό αποτελεί μέρος της πάλης μεταξύ των καπιταλιστικών μονοπωλίων, ιδιαίτερα εναντίον της Κίνας, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει σημειώσει πρόοδο στο διεθνές εμπόριο με τη Λατινική Αμερική. Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν ο κύριος άμεσος «επενδυτής» στη Λατινική Αμερική (38%), ακολουθούμενες από την Ευρωπαϊκή Ένωση (16%) και, αρκετά πιο πίσω, την Κίνα, η οποία βρίσκεται ακόμη και σε πτώση. Αλλά εμπορικά, η Κίνα είναι ο κύριος προορισμός για πολλές λατινοαμερικανικές εξαγωγές (όπως η Βραζιλία, η Χιλή και το Περού). Η Λατινική Αμερική εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από τις εξαγωγές γεωργικών προϊόντων και πρώτων υλών (Χιλή και Περού σε χαλκό, Βραζιλία και Αργεντινή σε σόγια, Βενεζουέλα σε πετρέλαιο κ.λπ.) και τις εισαγωγές μεταποιημένων προϊόντων. Αλλά τα χρήματα που λαμβάνει από τις εξαγωγές της δεν επενδύονται στη βιομηχανοποίηση ή την οικονομική ανάπτυξη ή στην επίλυση των μεγάλων κοινωνικών προβλημάτων των εργαζόμενων μαζών. Πηγαίνουν απευθείας στις τσέπες των ολιγαρχιών και για την πληρωμή των «εξωτερικών χρεών» προς το ΔΝΤ και το αμερικανικό και ευρωπαϊκό ιμπεριαλιστικό χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο.

Σάββατο 18 Οκτωβρίου 2025

Εκδήλωση για τα 64 χρόνια από τη δολοφονία του Στέφανου Βελδεμίρη την Κυριακή 26/10/2025 στις 11πμ, στο 3ο Δημοτικό Σχολείο Αμπελοκήπων Θεσσαλονίκης

Εκδήλωση τιμής και μνήμης για τα 64 χρόνια από τη δολοφονία του αγωνιστή της ΕΔΑ, Στέφανου Βελδεμίρη την Κυριακή 26 Οκτωβρίου στις 11πμ, Φιλιππουπόλεως με Πέραν, στο 3ο Δημοτικό Σχολείο Αμπελοκήπων.

Ο Στέφανος Βελδεμίρης (1937-1961), ήταν στέλεχος της νεολαίας της ΕΔΑ που δολοφονήθηκε από τον χωροφύλακα Σ. Φιλίππου στις 26 Οκτωβρίου 1961, λίγες μέρες πριν τις εκλογές του 1961, στη Θεσσαλονίκη, που έμειναν στην ιστορία ως εκλογές βίας και νοθείας.

Γεννήθηκε το 1937 στις Συκιές Θεσσαλονίκης. Σπούδασε στη Σχολή Ηλεκτροτεχνιτών και στη συνέχεια έδωσε εξετάσεις και πέρασε στη Σχολή Τεχνιτών του Πολεμικού Ναυτικού από όπου όμως διώχθηκε λίγο αργότερα όταν έγινε γνωστό ότι ο πατέρας του, ο Σίμος Βελδεμίρης, ήταν αριστερός που είχε εξοριστεί στη Μακρόνησο. Άρχισε να εργάζεται ως ηλεκτρολόγος ενώ συγχρόνως, ως στέλεχος της Νεολαίας της ΕΔΑ, είχε πλούσια συνδικαλιστική και πολιτική δραστηριότητα. Υπηρέτησε στο στρατό στο περιβόητο «Τάγμα Σκαπανέων Κολινδρού», όπου συγκέντρωναν τους στρατιώτες αριστερών πεποιθήσεων.

Στις 26 Οκτωβρίου του 1961 ο Στέφανος Βελδεμίρης και ο Μόρφης Στεφούδης νοίκιασαν ένα ταξί και από τα πίσω παράθυρα του αυτοκινήτου μοίραζαν προκηρύξεις της ΕΔΑ στη δυτική Θεσσαλονίκη. Σε ένα μπλόκο της αστυνομίας στους Αμπελόκηπους ο χωροφύλακας Σπυρίδων Φιλίππου πυροβόλησε στο πίσω τζάμι του ταξί και πέτυχε με δύο σφαίρες στο κεφάλι το Βελδεμίρη ο οποίος εξέπνευσε την επομένη στο Λαϊκό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης (νυν Ιπποκράτειο).

Πέμπτη 9 Οκτωβρίου 2025

Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ αποχαιρετά το σύντροφο Ανδρέα Κλόκε

Με θλίψη πληροφορηθήκαμε την είδηση του θανάτου του συντρόφου μας Ανδρέα Κλόκε στις 7/10/2025. Ο Ανδρέας ήταν ιδρυτικό μέλος της ΑΝΤΑΡΣΥΑ και ενεργό μέλος της ΤΕ Νέας Σμύρνης, με μεγάλη συνεισφορά στους τοπικούς αγώνες.

Ο σύντροφος Κλόκε στρατεύτηκε από νεαρή ηλικία στην επαναστατική αριστερά της (Δυτικής τότε) Γερμανίας και από το 1988, οπότε εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Ελλάδα ήταν μέλος της ΟΚΔΕ-Σπάρτακος. Αποτέλεσε βασικό συντάκτη του περιοδικού «Σπάρτακος» για περισσότερο από δύο δεκαετίες, έχοντας παράλληλα πλούσια αρθρογραφία σε διάφορα ελληνικά και ξένα μαρξιστικά περιοδικά, όπως το International Viewpoint και το Inprekor. Είχε σημαντική θεωρητική συνεισφορά στο διάλογο για την πάλη ενάντια στον εθνικισμό στα Βαλκάνια, την αντικαπιταλιστική πολιτική, τη σημασία της Οκτωβριανής Επανάστασης, την οικονομική κρίση και τα αδιέξοδα του καπιταλισμού και των σύγχρονων πτυχών του ιμπεριαλισμού. Η δράση του, το βάθος των αναλύσεών του και η πάντα συντροφική του στάση θα μας λείψουν.

Εκφράζουμε τα ειλικρινή μας συλλυπητήρια στους οικείους του, καθώς και στους συντρόφους και τις συντρόφισσές του στην ΟΚΔΕ-Σπάρτακος.

ΑΝΤΑΡΣΥΑ

Τετάρτη 3 Σεπτεμβρίου 2025

Ανακοίνωση οργανώσεων για μία νέα, ενωτική και ανατρεπτική πολιτική στην Αριστερά: Ας κάνουμε το πρώτο βήμα!

Το κείμενο που ακολουθεί είναι συλλογικό κείμενο των οργανώσεων Αναμέτρηση, ΑΠΟ, ΔΕΑ, Μετάβαση και Ξεκίνημα. Με αυτό το κείμενο δηλώνουν την πρόθεσή τους να προχωρήσουν αρκετά βήματα παραπέρα, συμβάλλοντας στη δημιουργία μιας ενωτικής πολιτικής κίνησης της ανατρεπτικής Αριστεράς.

Βαδίζοντας μέσα στις δυσκολίες…

Ο σημερινός κόσμος βρίσκεται σε βαθιά περιδίνηση. Τα σύννεφα του πολέμου σκεπάζουν την Ουκρανία, την Παλαιστίνη, το Ιράν, τη Συρία. Το κράτος – τρομοκράτης του Ισραήλ εντείνει την επιχείρηση γενοκτονίας στη Γάζα, επιχειρεί να επεκτείνει τους εποικισμούς στη Δυτική Όχθη, ενώ ταυτόχρονα οι επιθέσεις του απέναντι σε άλλες χώρες συνεχίζουν να τροφοδοτούν τον κίνδυνο πολεμικής ανάφλεξης σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, με την άμεση υποστήριξη του ευρωατλαντικού άξονα, αλλά και την εκκωφαντική απραξία άλλων ανταγωνιστικών “πόλων”. Σε αυτές τις στιγμές, η καρδιά και ο αγώνας μας είναι με τον παλαιστινιακό λαό.  

Δημιουργείται ένας άγριος πολυπολικός κόσμος επικίνδυνων ανταγωνισμών, εμπορικών και στρατιωτικών πολέμων που γεννά μεγάλους κινδύνους για τους λαούς και κάνει ακόμα πιο αναγκαίο ένα μαζικό ενωτικό και ανεξάρτητο, αντιπολεμικό-αντιμπεριαλιστικό κίνημα. Που θα στρέφεται, ιδιαίτερα στην καρδιά του δυτικού κόσμου, πρωτίστως ενάντια στις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ. Αλλά και μέσα στην ίδια μας τη χώρα, είναι αναγκαίο ένα κίνημα που θα αναδείξει τις ευθύνες και θα καταγγείλει την ελληνική κυβέρνηση για την εγκληματική συνενοχή και συνεργασία με το Ισραήλ και για τα ευρύτερα μιλιταριστικά φιλοπόλεμα σχέδιά της, στο πλαίσιο του ReArm Europe, το οποίο αποτελεί πλέον μια άμεση απειλή για τους λαούς της Ευρώπης.

Η κλιματική – περιβαλλοντική κρίση αναδεικνύει ότι ο καπιταλισμός της εποχής μας τροφοδοτείται από την καταστροφή. Η έμφαση στην εξορυκτική στρατηγική που προανάγγειλε η αντιδραστική κυβέρνηση του Τραμπ, όπως και η ένταξη της Αρκτικής στις ανταγωνιστικές διαπραγματεύσεις των μεγάλων δυνάμεων, δείχνουν την πλήρη αδιαφορία για τους κινδύνους μιας καταστροφικής κλιματικής κατάρρευσης. Την ίδια στιγμή, στην Ευρωπαϊκή Ένωση, για χάρη των πολεμικών δαπανών, περιορίζονται ακόμα και τα ημίμετρα της «πράσινης μετάβασης», την οποία καλούνταν να πληρώσουν οι λαοί. Χρειαζόμαστε επειγόντως ένα μαχητικό ριζοσπαστικό οικολογικό κίνημα, σε σύνδεση με το ευρύτερο εργατικό – λαϊκό κίνημα και την προοπτική μιας άλλης κοινωνίας. Ένα κίνημα ικανό να μπολιάσει όλα τα κινήματα με μία ριζοσπαστική οικολογική προγραμματική αντίληψη.  

Την ίδια στιγμή, η νεοσυντηρητική Δεξιά και η Ακροδεξιά διεθνώς παίρνουν την πρωτοβουλία των κινήσεων, χτυπούν τα δημοκρατικά δικαιώματα και τις λαϊκές ελευθερίες, δηλητηριάζουν τις κοινωνίες με το ρατσιστικό, μισογυνικό και ομοφοβικό δηλητήριό τους. 

Παρασκευή 1 Αυγούστου 2025

Αντικαπιταλιστική απάντηση στις πόλεις “χωρίς οξυγόνο”

Πόλεις χωρίς πράσινο, ενοίκια-φωτιά, θανατερές πυρκαγιές και πλημμύρες ‑εκεί έχει φτάσει η κρίση. Η Κατερίνα Θωίδου τονίζει την ανάγκη σύνδεσης των περιβαλλοντικών κινημάτων σε αντικαπιταλιστική κατεύθυνση.

Ζούμε σε πόλεις όπου κυριολεκτικά και μεταφορικά «δεν έχουμε οξυγόνο»! Το Πράσινο, οι Ελεύθεροι χώροι, τα Σχολεία, τα Νοσοκομεία, ο Πολιτισμός, έχουν γίνει βορρά στο βωμό του κέρδος. Εκατομμύρια κάτοικοι, ιδιαίτερα στο Λεκανοπέδιο αλλά και σε όλες τις μεγάλες πόλεις, ζουν σήμερα σε συνθήκες φτώχειας, εγκατάλειψης και υποβάθμισης, που μαζί με την πρωτόγνωρη στεγαστική κρίση, την ιδιωτικοποίηση των χώρων πρασίνου, την καταστροφή ελεύθερων δημόσιων χώρων και τη διάλυση των κοινωνικών υπηρεσιών, έχουν μετατρέψει τις πόλεις σε μη βιώσιμες.

Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ στην Αθήνα σήμερα αντιστοιχούν μόλις 0,96 τετραγωνικά μέτρα πρασίνου ανά κάτοικο,[1] στην Αττική η αναλογία πρασίνου ανά κάτοικο ανέρχεται σε 2,5 μ2, στο Δήμο του Πειραιά μόλις 1,56 μ2 πρασίνου/κάτοικο, στη Θεσσαλονίκη 2,14 μ2 ανά κάτοικο. Ο ΠΟΥ έχει καθορίσει την ελάχιστη αναλογία πρασίνου/κάτοικο στα 9 τετραγωνικά.

Όλα αυτά είναι τα αποτελέσματα των επιλογών ενός συστήματος που βάζει σε προτεραιότητα την κερδοφορία και όχι τις ανάγκες μας. Στην Αττική επί δεκαετίες ακολουθήθηκε ένα μοντέλο ανάπτυξης που οδήγησε στην μετατροπή των δασών, των ρεμάτων και των ακτών σε μια τεράστια οικοδομική ζώνη. Ο κύκλος αστικοποίησης που ξεκίνησε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο, όπου η πρωτεύουσα είδε τον πληθυσμό της να διπλασιάζεται από χιλιάδες εσωτερικούς μετανάστες, έγινε με βάση την εξυπηρέτηση των συμφερόντων των κατασκευαστικών εταιρειών, των πετρελαϊκών εταιρειών, των τραπεζών, των εταιρειών δομικών υλικών (τσιμέντου και χάλυβα).[2]