Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) βρίσκονται στο επίκεντρο της εθνικής στρατηγικής, αλλά και της ευρωπαϊκής, για την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης. Το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας έρχεται να επιταχύνει αυτή τη μετάβαση, απλοποιώντας ριζικά τις αδειοδοτήσεις και ενσωματώνοντας ευρωπαϊκές οδηγίες, εις βάρος, όμως, των τοπικών κοινωνιών.
Αντί για πραγματική διαβούλευση και διάλογο με τις τοπικές κοινωνίες, το νομοσχέδιο ουσιαστικά αφαιρεί κάθε αρμοδιότητα από τους Δήμους -καθώς οι κυβερνώντες γνωρίζουν ότι οι τοπικές κοινωνίες στη συντριπτική τους πλειονότητα αντιτίθενται στη μετατροπή κάθε σπιθαμής των βουνών σε αιολικά πάρκα. Έτσι, «πνίγει» τη φωνή των τοπικών κοινωνιών και τον πρώτο βαθμό Αυτοδιοίκησης.
Η πρόθεση του νομοσχεδίου είναι σαφής: Λιγότερη γραφειοκρατία, ταχύτερες επενδύσεις, fast-track διαδικασίες. Όμως, κάθε επιτάχυνση έχει και ένα τίμημα. Το ερώτημα που τίθεται, είναι:
Ποιος αποφασίζει για τον τόπο, το τοπίο και τη ζωή των τοπικών κοινωνιών;
Όχι οι τοπικές κοινωνίες, πάντως...
Το νέο νομοσχέδιο φέρνει μια ουσιαστική αλλαγή στον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Οι Δήμοι οδηγούνται σε έναν ρόλο περισσότερο τυπικό, με μειωμένα εργαλεία παρέμβασης.
Τι αλλάζει με το νέο νομοσχέδιο – Συνοπτικά
Το νέο πλαίσιο εισάγει τομές που μετασχηματίζουν το τοπίο:
- Επιτάχυνση και σιωπηρή έγκριση: Αυστηρά χρονικά όρια στις αδειοδοτήσεις. Αν η διοίκηση δεν απαντήσει εγκαίρως, η έγκριση θεωρείται δεδομένη (σιωπηρή έγκριση).
- Απλοποίηση: Για μικρά έργα, η άδεια αντικαθίσταται από απλή γνωστοποίηση. Δεν χρειάζεται, δηλαδή, κανονική άδεια!
- Ζώνες επιτάχυνσης (GO Zones): Προκαθορισμένες περιοχές όπου οι διαδικασίες τρέχουν ταχύτερα και οι περιβαλλοντικοί όροι τυποποιούνται.
- Τυποποίηση όρων: Αντί πλήρους μελέτης, εφαρμόζονται προκαθορισμένοι περιβαλλοντικοί κανόνες, ειδικά σε περιοχές προτεραιότητας.
- Ευελιξία: Ταχύτερες τροποποιήσεις έργων και ειδικά καθεστώτα για υπεράκτια αιολικά.
Το μοντέλο μεταβαίνει από πολυεπίπεδη, χρονοβόρα διαδικασία σε κεντρικά ελεγχόμενο, ψηφιοποιημένο σύστημα fast-track.
Οι Ζώνες Επιτάχυνσης δεν λειτουργούν απλώς ως fast-track ζώνες, αλλά ως προ-αξιολογημένες περιοχές, όπου το περιβαλλοντικό και χωροταξικό ρίσκο έχει ήδη εκτιμηθεί σε κεντρικό επίπεδο. Άρα, το κράτος «ανοίγει δρόμο» εκ των προτέρων στα έργα.
Ο ρόλος των Δήμων: Πέντε σημεία υποχώρησης
Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ): Η βασική φωνή του Δήμου για τη χωροθέτηση υποβαθμίζεται. Οι ζώνες επιτάχυνσης καθορίζονται κεντρικά, αγνοώντας σε μεγάλο βαθμό τις τοπικές προτεραιότητες.
Σύμφωνη γνώμη: Μη δεσμευτική γνωμοδότηση θα συνεχίσουν να εκφράζουν οι Δήμοι. Δηλαδή, οι Δήμοι θα συνεδριάζουν, θα βγάζουν αρνητικές γνωμοδοτήσεις, αλλά η απόφαση θα προχωρεί ανεξάρτητα από τις τοπικές αντιρρήσεις. Και γιατί συμβαίνει αυτό; Διότι οι ίδιοι οι Δήμοι δεν αγωνίστηκαν τα προηγούμενα χρόνια και δεν απαίτησαν να έχουν ουσιαστικό ρόλο στις αποφάσεις εγκατάστασης ΑΠΕ. Με το συγκεκριμένο νομοσχέδιο, η κυβέρνηση κλείνει πονηρά το μάτι στους δημάρχους, σαν να τους λέει: «Σας βγάζουμε από τη δύσκολη θέση, δεν έχετε καμία αρμοδιότητα επί του θέματος». Βέβαια, οι δήμαρχοι και οι υποψήφιοι δήμαρχοι θα πρέπει να αναρωτηθούν αν θα πιάσει αργότερα, όταν θα έρθουν οι εκλογές, το επιχείρημα «μα, δεν ορίζει ο Νόμος να αποφασίζουμε εμείς για τις μπαταρίες λιθίου στην Τρίπολη και για τις ανεμογεννήτριες στη Ζάβιτσα»...
Δάση και περιβάλλον: Η τυποποίηση των περιβαλλοντικών όρων και η επιτάχυνση μειώνουν τον ουσιαστικό έλεγχο ακόμη και σε δασικές ή ευαίσθητες περιοχές. Οι Δήμοι, που εκφράζουν συχνά την τοπική κοινωνία, χάνουν περιθώριο παρέμβασης.
Τουριστικές και παράκτιες περιοχές: Αυξάνεται η πίεση εγκατάστασης έργων ΑΠΕ σε ζώνες υψηλής τουριστικής αξίας, δημιουργώντας σύγκρουση χρήσεων γης. Οι Δήμοι κινδυνεύουν να χάσουν τον έλεγχο της φυσιογνωμίας τους, χωρίς ουσιαστικά εργαλεία αντίδρασης.
Αδειοδότηση χωρίς τοπικό φίλτρο: Η γνωστοποίηση, τα αυστηρά deadlines και η σιωπηρή έγκριση παρακάμπτουν την τοπική αυτοδιοίκηση. Πρακτικά, ο Δήμος ενημερώνεται – δεν αποφασίζει. Τα έργα προχωρούν χωρίς ουσιαστικό τοπικό έλεγχο.
Το νέο νομοσχέδιο είναι ένα ισχυρό εργαλείο για την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης. Ωστόσο, ενισχύοντας τον κεντρικό σχεδιασμό και περιορίζοντας ριζικά τον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα. Τα ερωτήματα που μένουν ανοιχτά είναι κρίσιμα: Πώς διασφαλίζεται η τοπική αποδοχή όταν οι φορείς της εκφράζονται τυπικά; Πώς προστατεύεται το τοπίο και η ταυτότητα ενός τόπου όταν οι αποφάσεις λαμβάνονται σε κεντρικό επίπεδο, με γνώμονα την ταχύτητα;
Οι Δήμοι και κατά συνέπεια οι τοπικές κοινωνίες θα εκφράζουν μη δεσμευτικές αντιρρήσεις και οι διαδικασίες θα επιταχύνονται έτσι κι αλλιώς.
Το ερώτημα είναι ένα: Θα δεχτούν οι Δήμοι αυτή τη νέα πραγματικότητα; Ή θα διεκδικήσουν να έχουν αποφασιστικό ρόλο στη λήψη των αποφάσεων που αφορούν τα δικά τους οικοσυστήματα, τους δικούς τους αρχαιολογικούς χώρους, τη ζωή των δικών τους δημοτών; Κάτι που θα έπρεπε να έχουν κάνει από την προηγούμενη θητεία της κυβέρνησης Μητσοτάκη, όταν ο νόμος Θεοδωρικάκου με πρόσχημα την κυβερνησιμότητα πήρε αρμοδιότητες από τα Δημοτικά και Περιφερειακά Συμβούλια περιορίζοντας τις δημοκρατικές διαδικασίες και την ευθύνη της Αυτοδιοίκησης.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου