Κέντρα δεδομένων: Καταστροφικοί μηχανισμοί

"Το ψηφιακό δεν είναι άυλο, δεν είναι πράσινο. Τα data centers δεν είναι στο Cloud αλλά πάνω στη γη μας, σε τεράστια κτίρια γεμάτα με υπολογιστές πεινασμένους για ενέργεια. Φαίνεται αόρατο, φθηνό, τζάμπα αλλά δεν είναι. Κοστίζει στη Γη"

Τα Κέντρα Δεδομένων δεν κοστίζουν μόνο στη Γη όπως σωστά επιμένει ο συγγραφέας Τζέρι Μακγκόβερν, αλλά και άμεσα στις ζωές μας μέσα από την πλούσια κρατική χρηματοδότηση που λαμβάνουν εις βάρος των πραγματικών αναγκών μας, τη σπέκουλα και τις φούσκες που δημιουργούνται γύρω από αυτά.

Τα Κ.Δ. -με τα μεγαλύτερα να φτάνουν τα 1000 στρέμματα!- αποτελούνται από υπολογιστές, αποθηκευτικά συστήματα, δίκτυα και έναν τεράστιο όγκο ψυκτικών συστημάτων που χρειάζονται για να μην υπερθερμαίνονται. Παγκοσμίως έχουν ξεπεράσει πλέον τα 12.000 με το ένα τρίτο να βρίσκεται στις ΗΠΑ και τα επόμενα χρόνια αναμένεται να διπλασιαστούν σε χωρητικότητα κύρια λόγω της ανάπτυξης της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Η ενεργειακή κατανάλωση των Κ.Δ. μόνο στις ΗΠΑ αντιστοιχεί στο 4% της συνολικής κατανάλωσης της χώρας και ξεπερνά αυτή ολόκληρου του Πακιστάν, ενώ αναμένεται να διπλασιαστεί τα επόμενα τέσσερα χρόνια. Την ίδια στιγμή η αυξημένη ζήτηση ενέργειας από τα Κ.Δ. αλλά και οι αναβαθμίσεις που απαιτούν στα δίκτυα και τις υποδομές σε πολλές πολιτείες έχουν οδηγήσει σε αυξήσεις στην οικιακή τιμή του ρεύματος από 25 έως 50%.

Σε νερό, η κατανάλωση ενός μεσαίου μεγέθους Κ.Δ. είναι περίπου 500.000 κυβικά το χρόνο, όσο μια πόλη των 10.000 κατοίκων δηλαδή, ενώ τα μεγαλύτερα καταναλώνουν το καθένα όσο πόλεις εκατοντάδων χιλιάδων κατοίκων. Και ακόμα χειρότερα, γιατί το μεγαλύτερο μέρος αυτού του νερού χάνεται με την εξάτμιση και δεν επιστρέφει στο δίκτυο ώστε να καθαριστεί και να επαναχρησιμοποιηθεί στη βιομηχανία όπως τα νερά των σπιτιών. Πολύτιμο νερό που λείπει από την αγροτική παραγωγή και τα σπίτια Πολιτειών που πλήττονται από καύσωνες και ξηρασίες γίνεται κυριολεκτικά ατμός για τις ανάγκες των Κ.Δ.

Αντιμέτωποι με αυτά τα εμπόδια και τις αντιδράσεις των τοπικών κοινωνιών, οι καπιταλιστές της πληροφορικής σκαρφίζονται πιο καταστροφικά σχέδια. Στη Λινγκάνγκ της Σαγκάης η HiCloud Technology και η China Communications C.C. κατασκευάζουν υποθαλάσσια Κ.Δ. με άγνωστες συνέπειες για το θαλάσστο περιβάλλον ενώ ο Έλον Μασκ πρόσφατα ανακοίνωσε τη φαντασίωσή του να στείλει σε τροχιά ένα εκατομμύριο δορυφορικά Κ.Δ.

Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις δεν τελειώνουν εδώ. Για να μπορούν να ανταπεξέρχονται στις απαιτήσεις της τεχνητής νοημοσύνης σε επεξεργαστική δύναμη και αποθηκευτικούς χώρους που πολλαπλασιάζονται καθημερινά τα Κ.Δ. χρειάζονται διαρκώς αναβαθμίσεις ενώ ακόμα κι έτσι η διάρκεια ζωής των περισσότερων μηχανημάτων δεν ξεπερνά τα δέκα χρόνια. Εκατομμύρια τόνοι μεταλλικών σκουπιδιών χώρια από τον πολλαπλασιασμό των απαραίτητων υπόγειων και υποθαλάσσιων καλωδίων που ποντίζονται με τεράστιο κόστος και καταστροφικές συνέπειες καθώς έχουν περιορισμένο χρόνο ζωής και μεγάλο κόστος απομάκρυνσης.

Ως αντίβαρο όλων αυτών των περιβαλλοντικών συνεπειών οι τοπικές κυβερνήσεις των Πολιτειών πρόβαλαν για χρόνια τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Η πραγματικότητα; Σύμφωνα με έρευνες, οι μόνιμες θέσεις εργασίας που δημιουργούνται, μετά το πέρας της κατασκευής, στα πιο μεγάλα Κ.Δ. δεν ξεπερνούν τις λίγες εκατοντάδες, ενώ οι περισσότερες αφορούν εσωτερικές μετακινήσεις και όχι δημιουργία πραγματικών νέων θέσεων. Την ίδια στιγμή η Τ.Ν. των ίδιων εταιρειών οδηγεί χιλιάδες εργαζόμενους στην ανεργία. Κι όμως οι κολοσσοί της πληροφορικής συνεχίζουν να απολαμβάνουν δισεκατομμύρια φοροελαφρύνσεων για την "προσφορά τους στην τοπική οικονομία".

Παιχνίδι

Η Ε.Ε. προσπαθεί κι αυτή απ' την πλευρά της να μπει πιο χοντρά στο παιχνίδι. Σύμφωνα με έρευνα του Guardian, το 2024 οι Microsoft, Google και Amazon κατάφεραν να προσθέσει η Κομισιόν στην ευρωπαϊκή νομοθεσία μια ρήτρα που ορίζει ότι οι εθνικές αρχές πρέπει να «διατηρούν εμπιστευτικές όλες τις πληροφορίες και τους βασικούς δείκτες απόδοσης για κάθε μεμονωμένο κέντρο δεδομένων». Εν ολίγοις κανείς δεν θα μπορεί να ξέρει πόσο ρεύμα και νερό καταναλώνουν άρα ούτε και να τους επιβάλλονται περιορισμοί.

Από αυτή την κούρσα δεν θα μπορούσε να λείπει η "Ελλάδα 2.0" του Μητσοτάκη που ενώ τα νοσοκομεία καταρρέουν από τις ελλείψεις και τα σχολικά τμήματα ξεχειλίζουν, αυτός μιλούσε προχθές για "ψηφιακές νοσηλεύτριες" και "έξυπνες τάξεις".

Η κυβέρνηση της ΝΔ προσπαθεί να παρουσιάσει την Ελλάδα σαν τη γη της επαγγελίας για τους επενδυτές των Κ.Δ. και τον ερχομό τους σαν έναν άσο απ' το μανίκι που θα μας βγάλει -κι αυτόςαπ την κρίση. Όμως τόσο οι αριθμοί όσο και η εμπειρία, διεθνώς, τους μαρτυράνε γι' αυτό που είναι: ψεύτες. Στην πραγματικότητα ο λόγος που ξεφυτρώνουν τα Κ.Δ. στην Ελλάδα είναι γιατί οι αντιδράσεις πληθαίνουν και δυναμώνουν σε άλλα μέρη όπου οι συνέπειες τους έχουν γίνει ορατές και γιατί το ελληνικό κεφάλαιο ψάχνει να αρπάξει ένα κομμάτι από την πίτα.

Για να μπορέσουν να μπουν στο παιχνίδι όμως τα μεγάλα κεφάλια του χώρου όπως ο ΟΤΕ, η Nova, η Vodafone και λίγοι ακόμα που έχουν αναλάβει τα τελευταία χρόνια πάνω από το 60% των ψηφιακών έργων χρειάστηκαν 3.5 ολόκληρα δισεκατομμύρια ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης. Με την πρόφαση πως μόνο οι μεγάλοι είχαν την απαραίτητη ρευστότητα για να αξιοποιήσουν την χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης τα λεφτά πήγαν και πάλι σε αυτούς.

Και σαν να μην τους έφταναν, οι πάροχοι τρίβουν τα χέρια τους καθώς ετοιμάζονται ν' αρπάξουν λεφτά και από το θηριώδες εξοπλιστικό πρόγραμμα Rearm Europe μιας και τα Κ.Δ. εμπίπτουν στη κατηγορία των έργων που έχουν "αμυντικό χαρακτήρα". Δισεκατομμύρια που αντί να πάνε στην Υγεία, στην Παιδεία, στις κοινωνικές υπηρεσίες, στους μισθούς και στις συντάξεις χαρίζονται στους μεγάλους παρόχους των τηλεπικοινωνιών και της πληροφορικής.

Κι ενώ σε Κορωπί και Σπάτα τα σχέδια για Κ.Δ. πολλαπλασιάζονται, δυο νέα μεγάλης κλί μακας σχεδιάζονται σε Κοζάνη και Λάρισα. Στην Κοζάνη η ΔΕΗ υπόσχεται μέσω του πρότ έδρου της κ. Στάσση να μετασχηματίσει την πόλη, "περνώντας από το μοντέλο της μονο καλλιέργειας της ενέργειας σε ένα νέο παρα γωγικό πρότυπο" δημιουργώντας "έναν κόμβο σύγχρονων ενεργειακών τεχνολογιών, ο οποίος θα προσφέρει νέες θέσεις εργασίας και νέες προοπτικές για τις επόμενες γενιές". Τα αναμασημένα ψέματα σε μια περιοχή που έχει τόσα θυσιάσει στο βωμό των "ενεργειακών αναγκών", συνοδεύονται κι από νέες υποσχέσεις. Επειδή είναι της ΔΕΗ μας λένε, η τροφοδότησή του θα γίνεται "πριν από τον μετρητή" και άρα δεν πρόκειται να επιβαρύνει τις τιμές του ρεύματος. Και πάλι η εμπειρία διεθνώς τους διαψεύδει. Ακόμα και σε περιπτώσεις στις σκανδιναβικές χώρες που τα Κ.Δ. τροφοδοτήθηκαν από ιδιόκτητα αιολικά πάρκα οι τιμές ανέβηκαν σημαντικά. Τα ίδια ισχύουν και για τη Λάρισα όπου η ΔΕΠΑ προχωρά χέρι χέρι με την ισραηλινών συμφερόντων Clavenia στη κατασκευή μιας μονάδας ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο, από την οποία όλως τυχαίως θα τροφοδοτείται και ένα θηριώδες Κ.Δ.

Σε μια χώρα που υποφέρει από τη λειψυδρία και τις εξωφρενικά υψηλές τιμές του ρεύματος ο πολλαπλασιασμός των Κ.Δ. είναι βέβαιο πως θα χειροτερέψει την κατάσταση. Είναι παραμύθι πως η αναβάθμιση της Ψυττάλειας θα μπορέσει να λύσει το πρόβλημα υδροδοτώντας τα Κ.Δ. της Αττικής καθώς αυτά χρειάζονται καθαρό πόσιμο νερό και όχι ανακυκλωμένο.

Φούσκα

Η Microsoft, η Google αλλά και η Cosmote και η Νova δεν δίνουν δεκάρα για την καταστροφή που προκαλούν. Απ' τη μια γεμίζουν τις τσέπες τους από τα κέρδη τους κι απ' την άλλη τις ξαναγεμίζουν με τη χρηματιστηριακή σπέκουλα πάνω στις μετοχές τους αδιαφορώντας για το αν οδηγούν σε μια νέα φούσκα. Στην Αμερική η SpaceX του Έλον Μασκ είδε την αξία της μετοχής της να καταρρέει κατά 45% και να φτάνει κάτω από τα 135 δολάρια στα οποία εισήχθη στο Nasdaq πριν από ένα μήνα, οδηγώντας σε απώλεια χρηματιστήριακής αξίας της τάξης του ενός τρισεκατομυρίου δολαρίων. Γιατί μαζί με την αποτυχημένη απογείωση του πυραύλου Starship οι τζογαδόροι άρχισαν να φοβούνται πως η στροφή του Μασκ στην Τ.Ν. και τα Κ.Δ. είναι μεγάλο ρίσκο καθώς η θυγατρική ΧΑΙ δεν παρουσιάζει προς το παρόν πραγματική κερδοφορία.

Και οι υπόλοιποι μεγάλοι παίκτες όμως, αδυνατώντας να δημιουργήσουν τα κέρδη που απαιτούν οι προγραμματισμένες επενδύσεις τους, προχωρούν σε μια ακόμα κυκλική απάτη όπου ο ένας χρηματοδοτεί τον άλλον και πάλι πίσω και συγχρόνως δανείζονται όπου βρουν σε ολόκληρο τον πλανήτη. Όπως προειδοποιεί ο μαρξιστής οικονομολόγος Μάικλ Ρόμπερτς "εάν όλες αυτές οι επενδύσεις δεν αποφέρουν τα αναμενόμενα κέρδη, θα πλήξουν πολύ χοντρά τον χρηματοπιστωτικό τομέα και την ευρύτερη οικονομία". Η Γ. Γκοπίναθ, πρώην επι κεφαλής οικονομολόγος στο ΔΝΤ, έχει υπολο γίσει ότι μια κατάρρευση της χρηματιστηριακής αγοράς λόγω τεχνητής νοημοσύνης θα εξαφάνιζε περίπου 20 τρισεκατομμύρια δολάρια από τα αμερικάνικα νοικοκυριά και άλλα 15 τρισεκατομμύρια δολάρια στο εξωτερικό, αρκετά για να προκαλέσουν μια παγκόσμια ύφεση.

Η φρενίτιδα των Κ.Δ. δεν εξυπηρετεί κάποια πραγματική ανάγκη. Υπολογίζεται πως πάνω από το 60% των αποθηκευμένων δεδομένων είναι σκουπίδια: άχρηστες πληροφορίες τις οποίες δεν τις χρησιμοποιεί κανείς. Όσο η Τ.Ν. και η ψηφιακή τεχνολογία συνολικά μένουν στα χέρια των καπιταλιστών θα εξυπηρετούν τα κέρδη τους καταστρέφοντας ό,τι χρειάζεται. Η λύση δεν είναι η Στρατηγική Αυτονομία που υπόσχεται ο Τσίπρας αλλά ο εργατικός έλεγχος.

Δημήτρης Δασκαλάκης, στήλη Περιβάλλον και Τεχνολογία, για την εφημερίδα "Εργατική Αλληλεγγύη" της Τετάρτης 22 Ιουλίου 2026, αριθμός φύλλου 1732.